Cymrodyr Anrhydeddus 2012

Mae Prifysgol Bangor wedi cyhoeddi enwau unigolion nodedig a fydd yn derbyn Cymrodoriaethau er Anrhydedd yn 2012.

"Mae gan Brifysgol Bangor draddodiad maith o gydnabod cyraeddiadau dynion a merched o bob math o wahanol feysydd.  Dydi eleni ddim yn eithriad ac rydym yn edrych ymlaen at gyflwyno Cymrodoriaethau er Anrhydedd.  Bydd ein Cymrodyr yn ychwanegu cryn fri a lliw i’r seremonïau pryd rydym hefyd yn cydnabod cyraeddiadau ein myfyrwyr," meddai Cofrestrydd y Brifysgol, Dr David Roberts.

Enwau Cymrodyr er Anrhydedd eleni yw:

Athro Steve Jones, Athro Geneteg, University College London (UCL), awdur arobryn ym maes y gwyddorau a darlledwr yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i Wyddoniaeth. Bydd yn cael ei gyflwyno gan yr Athro David Shepherd, Dirprwy Is-Ganghellor (Ymchwil a Menter).

Magwyd Yr Athro Tony Jones CBE ar Ynys Môn (Mynydd Bodafon) lle mae ganddo deulu o hyd.  Bydd yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i wyddoniaeth. Bu’n Llywydd y School of Art, Institute of Chicago 1986-92 a 1996-2008 – ond gwasanaethodd hefyd fel Rheithor y Royal College of Art o 1992-96; cyn hynny’n bu’n Gyfarwyddwr y Glasgow School of Art. Mae’n adnabyddus fel darlledwr ac awdur yn ogystal ag fel gweinyddwr y celfyddydau. Mae’n enillydd Medal Newbery Prifysgol Glasgow a Gwobr yr US National Council of Art i Weinyddwyr. Bydd yn cael ei gyflwyno gan Yr Athro Jerry Hunter o Ysgol y Gymraeg.

Bydd Yr Athro Malcolm David Evans OBE, Athro Cyfraith Ryngwladol, Prifysgol Bryste, yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i’r Gyfraith.

Image of GwynethDr Gwyneth Lewis oed Bardd Cenedlaethol cyntaf Cymru o 2005-06. Bydd yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i lenyddiaeth Cymraeg. Cyhoeddodd wyth cyfrol o farddoniaeth yn Gymraeg a Saesneg. Cyfansoddodd Gwyneth y geiriau ar flaen Canolfan Mileniwm Cymru ym Mae Caerdydd. Mae ei chasgliadau wedi ennill ac wedi bod ar restrau byr llawer o wobrwyon. Mae hefyd wedi ysgrifennu geiriau dwy opera i blant ac oratorio i Gorws Opera Genedlaethol Cymru a chantorion amatur. Yn 2011 yr oedd yn Gymrawd Gwadd Cyffredin Mary Amelia Cummins Harvey yng Ngholeg Girton, Caergrawnt. Bydd yn cael ei chyflwyno gan Dr Angharad Price, Ysgol y Gymraeg.

Yn enedigol o Gymru, Malcolm Evans OBE yw un o gyfreithwyr rhyngwladol mwyaf nodedig Prydain – mae ei lyfr pwysig ar gyfraith ryngwladol yn ei drydydd argraffiad erbyn hyn. Mae’n aelod o Grŵp Ymgynghorol yr Ysgrifennydd Tramor ar Hawliau Dynol a Chadeirydd is-bwyllgor y Cenhedloedd Unedig ar atal poenydio; derbyniodd OBE yn 2004 am wasanaeth i atal poenydio a hyrwyddo rhyddid crefyddol. Bydd yn cael ei gyflwyno gan Yr Athro Dermont Cahill, Pennaeth Ysgol y Gyfraith.

Bydd Terence David Hands CBE, Cyfarwyddwr Clwyd Theatr Cymru;  ac a fu’n rhedeg y Royal Shakespeare Company am 20 mlynedd, yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i’r theatr. Mae Terry Hands yn un o’r ffigurau amlycaf yn y theatr Saesneg ac wedi bod gyda Clwyd Theatr Cymru er 1997. Mae’n gyn-Brif Weithredwr a Chyfarwyddwr Artistig y Royal Shakespeare Company1986-91, a  sylfaenydd a Chyfarwyddwr Artistig y Liverpool Everyman Theatre. Mae wedi ennill llawer o wobrau am ei waith fel Cyfarwyddwr – yn cynnwys y London Drama Critics Award – ac mae wedi cyfarwyddo cynyrchiadau i’r Chichester Festival, The Royal Opera, The Royal National Theatre a sefydliadau rhyngwladol. Bydd yn cael ei gyflwyno gan Geraint Ellis o Ysgol Astudiaethau Creadigol a’r Cyfryngau.

Bydd Yr Athro Catherine McKenna, Athro Ieithoedd a Llenyddiaeth Geltaidd, Prifysgol Harvard yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i astudio ieithoedd a llenyddiaeth Geltaidd.  Mae’r Atro Catherine McKenna wedi bod yn dysgu ym Mhrifysgol Harvard er 2005, a chyn hynny bu yn New York University a’r City University of New York. Mae’n ysgolhaig adnabyddus ym maes rhyddiaith naratif a barddoniaeth ganoloesol Gymraeg. Mae ganddi gysylltiadau academaidd agos â Bangor, ac mae ei Chymrodoriaeth er Anrhydedd yn cadarnhau’r ‘berthynas arbennig’ sydd rhwng ei hadran yn Harvard ac Ysgol y Gymraeg ym Mangor. Bydd yn cael ei chyflwyno gan Yr Athro Peredur Lynch, Pennaeth Ysgol y Gymraeg.

Image of John SessionsJohn Gibb Marshall (a adwaenir hefyd fel John Sessions), actor ac awdur, ac un o raddedigion Bangor yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i ddrama.  Yn fwyaf diweddar bu  John Sessions yn portreadu Edward Heath yn y ffilm The Iron Lady
Mae John Sessions wedi cael gyrfa actio nodedig iawn ar lwyfan a sgrin, gan arbenigo mewn actio rhannau difrifol a hiwmor byrfyfyr.  Mae ei berfformiadau’n cynnwys Die Fledermaus, Henry V a The Merchant of Venice, yn ogystal â Spitting Image, Midsomer Murders, Judge John Deed, Dalziel and Pascoe a Dr Who ymysg llawer iawn o berfformiadau.Graddiodd o Fangor yn y 1970au. Bydd yn cael ei gyflwyno gan Yr Athro Tony Brown o Ysgol y Saesneg.

Bydd Y Gwir Anrhydeddus Arglwydd Barry Jones, cyn AS Alun a Glannau Dyfrdwy, a Gweinidog yn y llywodraeth, ac un o raddedigion y Coleg Normal yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i fywyd cyhoeddus yng Nghymru.
Yn ychwanegol at ei yrfa wleidyddol – pryd y bu’n Ysgrifennydd Seneddol Preifat i Denis Healey a Gweinidog yn y Swyddfa Gymreig yn 1974-79 -  mae’r Gwir Anrhydeddus Arglwydd Barry Jones wedi bod yn Lywydd Ysbyty Glannau Dyfrdwy a Llywydd Cymdeithas Alzheimer, a hefyd yn aelod o gyrff llywodraethu Amgueddfa Genedlaethol Cymru a Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Bydd yn cael ei gyflwyno gan Dr Andrew Edwards o’r Ysgol Hanes, Hanes Cymru ac Archaeoleg.

Bydd Bleddyn Wynn-Jones – casglwr a meithrinwr planhigion, Gerddi Fferm Crûg, yn derbyn Cymrodoriaeth er Anrhydedd am wasanaethau i Lysieueg a Garddwriaeth.
Dechreuodd Bleddyn Wynn Jones gasglu planhigion ar daith i Fietnam yn 1991 ac ers hynny mae wedi bod yn ymweld yn rheolaidd â gwledydd y ne ddwyrain Asia a De America. Fe’i hystyrir yn rhyngwladol yn gasglwr a meithrinwr planhigion o bwys, ac mae planhigion a dyfir yn ei Gerddi Fferm Crûg ger Bangor yn cael eu gwerthu’n fyd-eang. Derbyniodd Wobr Sir Brynner Jones gan Gymdeithas Amaethyddol Frenhinol Cymru yn 1997, ac mae wedi ennill llawer o fedalau aur gan The Royal Horticultural Society; enillodd Wobr y Llywydd am yr arddangosfa orau yn y Pafiliwn Mawrth yn Sioe Flodau Chelsea yn 2011. Bydd yn cael ei gylfwyno gan Dr Dewi W. Roberts, aelod o Gyngor y Brifysgol.