“Am wasanaeth wrth fynd i’r afael â thlodi tramor ac am wasanaeth i addysg yn Derby”

Dr Daljit Singh Virk yn ystod derbyniad yn 2015.Dr Daljit Singh Virk yn ystod derbyniad yn 2015.Mae Dr Daljit Singh Virk, Cymrawd Ymchwil Uwch gyda Phrifysgol Bangor wedi ei ddewis i dderbyn anrhydedd yr OBE.

Mae’r anrhydedd yn cydnabod effaith cyfraniad gwyddonol Dr Virk fel genetegydd a bridiwr planhigion yn ogystal â’i gyfraniad blaenllaw wrth sefydlu Ysgol Gynradd Akaal yn Derby yn 2015, ysgol sy’n dilyn crefydd Sikh a sefydlwyd fel ysgol rydd o dan y Ddeddf Academïau.

Mae Dr Virk wedi bod wrth wraidd un o brojectau Prifysgol Bangor sydd wedi cael yr effaith fwyaf ac sydd wedi cyfrannu at wella diogelwch bwyd a bywoliaeth miloedd o gartrefi mewn rhai o wledydd tlotaf y byd.

Fel genetegydd a bridiwr planhigion sydd ag enw rhyngwladol, defnyddiodd Dr Virk  dechnegau newydd ac arloesol (bridio planhigion dethol ar gyfer cleientiaid, dethol drwy gymorth marciau a chynhyrchu hadau ar sail cymuned) i wella cnydau grawn yn Ne Asia ac Africa o dan brojectau Adran Datblygu Ryngwladol Llywodraeth y DU (DFID), Sefydliad Rockefeller ac Irish Aid.

Ffermwyr tlawd ymylol sydd yn ffermio priddoedd sydd yn isel o ran eu ffrwythlondeb oedd targed ei waith. Er enghraifft, yn India fe ddatblygodd hanner dwsin o rywogaethau reis, gyda dwy rywogaeth reis Ashoka yn cyrraedd 2.8 miliwn o gartrefi erbyn 2008. Wedi hyn fe gynhyrchwyd a dosbarthwyd miliynau o dunelli o hadau i lawer mwy o deuluoedd.

Ffermwyr yn cymryd hadau reis ucheldir Ashoka 200F ardustiedig yn dilyn sesiwn hyfforddiant yn Paraha Bhavan Canolog yn Bero, RanchiFfermwyr yn cymryd hadau reis ucheldir Ashoka 200F ardustiedig yn dilyn sesiwn hyfforddiant yn Paraha Bhavan Canolog yn Bero, RanchiO ganlyniad i’r rhywogaethau newydd, roedd ffermwyr yn cynaeafu 46% mwy o rawn a oedd o ansawdd uwch.  Roedd cynhaeafu cynharach hefyd yn eu darparu gyda mwy o fwyd at y ‘tymor newynog’. Mae’r ddwy rywogaeth reis ar gyfer yr ucheldir wedi gwella diogelwch bwyd a bywoliaeth ar gyfer miliynau o ffermwyr tlawd. Datblygodd hefyd rywogaethau India corn a ffacbys ar gyfer ffermwyr tlawd yn India.

Yn yr un modd, yn Ethiopia, fe ganfu nifer o rywogaethau o wenith, India corn a teff (grawn lleol) a fyddai’n addas ar gyfer tyddynwyr tlawd. Mae dau o’i fathau o wenith sydd wedi eu rhannu yn rhanbarth Tigray wedi dod â budd i gannoedd ar filoedd o ffermwyr, gyda mwy o rawn bwyd yn lliniaru ar dlodi.

Llongyfarchwyd Dr Virk ar ei anrhydedd gan Michael Wilson,  cyn-ymgynghorydd DFID a fu’n rheoli project DFID yn India, a ddywedodd:

“Rwy’n hapus iawn drosoch. Mae hon yn anrhydedd haeddiannol. Duw â ŵyr faint o bobl yr ydych wedi eu cynorthwyo i symud allan o dlodi yn yr ardaloedd DFID a thu hwnt.”

Dywedodd yr Athro John Witcombe, sydd wedi cydweithio’n agos efo Dr Virk dros sawl blwyddyn, fod y newyddion yn:

“gydnabyddiaeth haeddiannol ac yn rhodd Blwyddyn Newydd wych.”

Meddai Morag McDonald, Pennaeth yr Ysgol Gwyddorau Naturiol:

“Mae hyn yn newyddion gwych ac yn haeddiannol dros ben.”

Mae’r Anrhydedd hefyd yn cydnabod gwaith Dr Virk i greu mwy o leoedd ysgol gynradd a darparu addysg ardderchog sy’n seiliedig ar werthoedd yn ardal Derby. Mae Ysgol Gynradd Akaal oll-gynhwysol yn cyfuno rhinweddau Sikh â gwerthoedd Prydeinig. Dr Virk yw Cadeirydd sefydlol y Llywodraethwyr ac bu’n arwain y tîm a blediodd wrth Adran Addysg y Llywodraeth i adeiladu ysgol newydd yng nghanol ardal dlawd yn Derby.

Gweler hefyd:

Math newydd o reis, Ashoka, yn dod â diogelwch bwyd i filiynau

Gwella bywoliaethau dros 5m o deuluoedd yn India a Nepal

Dyddiad cyhoeddi: 8 Ionawr 2019