Deddf Anifeiliaid (Dulliau Gwyddonol) 1986: Trefn Adolygu Moesegol

A.          Cefndir

Er 1999, bu’n ofynnol, a nodwyd fel amod safonol, fod Trefn Adolygu Moesegol gan bob sefydliad sydd wedi’i ddynodi dan Adrannau 6 neu 7 y Ddeddf Anifeiliaid (Dulliau Gwyddonol) 1986 (“y Ddeddf”). Diweddarwyd y gofynion hyn trwy Nodyn Atodol a gyhoeddwyd gan y Prif Arolygydd yn Rhagfyr 2000. Mae Atodiad J i’r Cyfarwyddyd ar Weithredu’r Ddeddf yn cyfeirio at y Drefn Adolygu Moesegol, ac i’r weld yn Atodiad 1 i’r ddogfen hon.

B.          Trefn Adolygu Moesegol

1.           Yn y Drefn Adolygu Moesegol, dylai Deiliad y Dystysgrif sicrhau cyfranogiad mor eang â phosibl gan y staff mewn fframwaith lleol sy’n gweithredu i sicrhau bod unrhyw ddefnydd ar anifeiliaid yn y sefydliad, a reoleiddir gan y Ddeddf, yn cael ystyriaeth fanwl ac wedi’i gyfiawnhau, y rhoddir ystyriaeth briodol i’r holl bosibiliadau ar gyfer lleihau, mireinio ac amnewid (Ll, M ac A), ac y cynhelir safonau uchel o le byw a gofal.

2.           Bydd y gofynion a nodir yn Atodiad J yn dylanwadu ar y drefn a fabwysiedir gan y Brifysgol, a bydd y drefn yn ateb y gofynion hynny.

3.           Y Pwyllgor Adolygu Moesegol

Bydd gan y Pwyllgor yr aelodaeth ganlynol:

  • Deiliad y Dystysgrif (Cadeirydd)
  • Y Milfeddyg a Enwir (ME)
  • Y Swyddogi(on) Gofal a Lles Anifeiliaid a Enwir (SGLlAE)
  • O leiaf un, neu hyd at ddau Ddeiliad Trwydded Brojectau
  • Uwch aelod o’r Staff Technegol
  • O leiaf un, neu hyd at ddau Ddeiliad Trwydded Bersonol
  • Hyd at 3 aelod Cyfetholedig nad ydynt yn dal trwydded yn ôl y Ddeddf
  • Aelod Lleyg sy’n ymddiddori mewn lles a/neu foeseg anifeiliaid

Bydd unrhyw rai a gyfetholir yn gwasanaethu fel aelodau o’r Pwyllgor am dymor cychwynnol o 3 blynedd, a gellir eu hail-benodi i wasanaethu am un tymor arall o 3 blynedd.

Bydd y Pwyllgor â chworwm os yw o leiaf un Deiliad Trwydded Broject, un Deiliad Trwydded Bersonol, un SGLlAE, Deiliad y Dystysgrif a’r ME yn bresennol neu wedi’u cynnwys mewn unrhyw benderfyniad (os nad oes neb â Thrwydded Broject weithredol ar gael, gall rhywun a fu’n dal Trwydded Broject yn ystod y 5 mlynedd ddiwethaf, neu rywun sydd wrthi ar hyn o bryd yn gwneud cais am Drwydded Broject, gymryd ei (l)le).

4.           Mae aelodaeth y Pwyllgor yn cynnwys y rheiny sydd â chyfrifioldebau a dyletswyddau penodol, sydd wedi’u pennu yn y Dystysgrif Ddynodi. Cynrychiolir diddordeb deiliaid profiadol ar drwyddedau project a thrwyddedau personol yn ymwneud ag ymchwil, addysg a hyfforddiant. Bydd gan yr aelod cyfetholedig ddiddordeb mewn lles a/neu foeseg anifeiliaid, ond ni fyddant yn cymryd rhan mewn unrhyw waith dan y Ddeddf.  Bydd gan Arolygydd y Swyddfa Gartref hefyd hawl i fod yn bresennol mewn unrhyw gyfarfod o’r Pwyllgor.

5.           Llywir gwaith y Pwyllgor gan dri amcan y drefn adolygu moesegol a nodwyd gan yr Ysgrifennydd Gwladol, sef:

Darparu cyngor moesegol annibynnol i Ddeiliad y Dystysgrif, yn benodol yng nghyswllt ceisiadau am drwyddedau project a safonau gofal a lles anifeiliaid.

Rhoi cymorth i bobl sydd wedi’u henwi a chyngor i ddeiliaid trwyddedau ynglŷn â lles anifeiliaid a materion moesegol a fo’n codi o’u gwaith.

Hyrwyddo defnydd dadansoddi moesegol er mwyn cynyddu ymwybyddiaeth o faterion cysylltiedig â lles anifeiliaid, a datblygu mentrau a fydd yn arwain at y defnydd ehangaf posibl ar Ll, M ac A

Gwireddir yr amcanion hyn wrth i’r Pwyllgor gyflawni tair prif swyddogaeth y drefn adolygu moesegol (a nodir yn adrannau 6 – 8 isod).

6.           Cymeradwyo Ceisiadau am Drwyddedau ar gyfer Projectau, a Diwygiadau

6.1         Bydd y Pwyllgor yn ystyried a chymeradwyo’r holl geisiadau am drwyddedau project cyn i Ddeiliad y Dystysgrif eu llofnodi a’u cyflwyno i’r Swyddfa Gartref. Dylid anfon trwyddedau drafft ar gyfer projectau at Ysgrifennydd y Pwyllgor i’w dosbarthu.

6.2         Rhaid i ymgeiswyr gydymffurfio â holl ofynion y Ddeddf, a hefyd â pholisïau’r Brifysgol ar weithio gydag anifeiliaid, ac ar atal dulliau gweithredu anghyfreithlon. Cyn cyflwyno eu ceisiadau, rhaid i ymgeiswyr ymgynghori â deiliaid trwyddedau project profiadol, â’r Swyddog Cenedlaethol dros Ofal a Lles Anifeiliaid, ac â’r Milfeddyg a Enwir, a gofyn am eu cyngor.

6.3         I osgoi oedi afresymol wrth i geisiadau gael eu hystyried lle bo mwy na chwe wythnos tan gyfarfodydd y Pwyllgor, dosberthir trwyddedau drafft ar gyfer projectau trwy’r post neu’n electronig, ynghyd â chais am adborth o fewn pythefnos.

6.4         Unwaith y daw ymatebion ffafriol i law oddi wrth aelodau’r Pwyllgor, caiff Deiliad y Dystysgrif lofnodi ceisiadau. Os na all aelodau roi cymeradwyaeth ddiamod, gallant ofyn am i’r ymgeisydd roi sylw i fân bwyntiau a’u hegluro neu eu diwygio fel y bo’n briodol, neu ofyn am ohirio’r cais tan gyfarfod llawn y Pwyllgor. Os na ellir datrys y mân bwyntiau hynny gyda’r ymgeisydd, gohirir y cais tan gyfarfodydd nesaf y Pwyllgor, pryd y gwahoddir yr ymgeisydd i fod yn bresennol.

6.5         Bydd y meini prawf canlynol, sy’n deillio o Ll, M ac A, ymysg y meini prawf a ddefnyddir gan y Pwyllgor i gloriannu ceisiadau:

A yw’n amlwg nad oes dewisiadau dilys eraill heblaw defnyddio anifeiliaid yn y gwaith arfaethedig?

A yw nifer yr anifeiliaid y bwriedir eu defnyddio yn briodol – h.y. yn ddigon mawr i greu canlyniad dilys boddhaol, ac nid yn fwy?

Beth yw’r cydbwysedd rhwng y gost ar yr anifeiliaid cyfranogol a’r buddion sy’n debygol o ddeillio o’r ymchwil?

Ar wahân i’r olaf, a oes ffyrdd y gellid mireinio’r dulliau gweithredu er mwyn lleihau’r gost ar yr anifeiliaid heb i hynny effeithio ar ddilysrwydd gwyddonol y project?

Lle ystyrir ceisiadau am drwyddedau newydd ar gyfer gwaith sy’n parhau, bydd y Pwyllgor yn adolygu’n benodol p’un a yw nifer yr anifeiliaid arfaethedig wedi’i leihau, a’r technegau wedi’u mireinio.

6.6         Adroddir ar geisiadau sydd wedi’u cymeradwyo trwy ohebiaeth am drwyddedau ar gyfer projectau wrth gyfarfod nesaf y Pwyllgor.

6.7         Rhaid i Ddeiliad y Dystysgrif gymeradwyo diwygiadau ar drwyddedau cyfredol ar gyfer projectau cyn iddynt gael eu cyflwyno i’r Swyddfa Gartref. Ar ôl ymgynghori, os dywedir wrth y SGLlAE, yr ME, deiliad profiadol ar drwyddedau ar gyfer projectau, a deiliad profiadol ar drwydded bersonol fod y diwygiadau naill ai’n ddibwys neu’n fanteisiol i’r anifeiliaid, yna caiff ef/hi’r awdurdod i’w cymeradwyo ac i hysbysu cyfarfod nesaf y Pwyllgor amdanynt.  Os codir materion o bwys, ymgynghorir â holl aelodau’r Pwyllgor trwy ohebiaeth ac, os oes angen, gohirir ystyried y mater tan y cyfarfod nesaf. Adroddir wrth gyfarfod nesaf y Pwyllgor ar yr holl ddiwygiadau a gymeradwyir gan Ddeiliad y Dystysgrif.

6.8         Trinnir ceisiadau am drwyddedau eilaidd ar gyfer projectau yn ystafelloedd dynodedig y Brifysgol fel pe baent yn geisiadau newydd.

6.9         Adroddir wrth y Pwyllgor ar unrhyw ddiwygiadau a fo ar geisiadau am drwyddedau ar gyfer projectau ac ar unrhyw ddiwygiadau arnynt a wneir gan y Swyddfa Gartref.

7.           Cyfleusterau, Rheolaeth a Staff: Cyngor, Cymorth a Chanllawiau

7.1         Mae’r cyfleusterau sydd wedi’u dynodi ar gyfer anifeiliaid wedi’u lleoli o fewn y Coleg Gwyddorau'r Amgylchedd a Pheirianneg. Mae gan Ddeiliad y Dystysgrif ddyletswyddau a chyfrifoldebau dan y Ddeddf, ynghyd â chyfrifoldebau rheolaethol dirprwyedig dros ddarparu cyfleusterau priodol i anifeiliaid a thros y staff sy’n eu defnyddio. Bydd y Pwyllgor yn gofalu dros sicrhau y cynhelir safonau uchel o ofal ac o le byw yn y cyfleusterau ar gyfer anifeiliaid, ac y ceir systemau rheoli priodol i sicrhau y cydymffurfir â’r Ddeddf. Bydd Deiliad y Dystysgrif hefyd yn gyfrifol am hysbysu Adran Ystadau a Chyfleusterau’r Brifysgol am ofynion ynglŷn â chynnal a gwella’r cyfleusterau.

7.2         Bydd aelodau’r Pwyllgor yn ymweld â chyfleusterau’r anifeiliaid yn flynyddol. Cyn yr ymweliad, paratoir adroddiad byr, yn disgrifio’r cyfleusterau sydd ar gael, nifer yr anifeiliaid sy’n cael gofal, wrth eu rhywogaeth a’r dulliau a ddefnyddir, a nifer y staff sy'n gyfranogol, eu cymwysterau a’r trefniadau rheolaethol. Bydd y Pwyllgor yn cael gwybodaeth yn flynyddol am ddeiliaid trwyddedau ar gyfer projectau a deiliaid trwyddedau personol, ynghyd ag eraill sy’n ymwneud â gofal anifeiliaid, yn cynnwys hyfforddiant a datblygu staff a ddilynwyd. Bydd y Pwyllgor yn adolygu’r wybodaeth hon ac yn egluro sut y gall yr holl staff sy’n ymwneud â’r  anifeiliaid gael hyfforddiant priodol a sut y gellir sicrhau medrusrwydd. Bydd y Pwyllgor hefyd yn sicrhau bod adnoddau addas ar gael i hwyluso hyn.

7.3         Bydd y Pwyllgor yn cynnig cyngor ar unrhyw fater moesegol yn ymwneud â defnyddio anifeiliaid yn unol â’r Ddeddf o fewn y Brifysgol, ac yn barod i glywed unrhyw rai a fo’n lleisio pryderon ac ymateb iddynt (yn gyfrinachol, os oes angen). Yn benodol, cynghorir aelodau staff sy’n ystyried gwneud gwaith dadleuol gydag anifeiliaid i gysylltu â’r Pwyllgor yn gynnar.

7.4         Yn wyneb y profiad y mae’n ei feithrin, bydd y Pwyllgor yn ystyried pa gamau y gall eu cymryd i hyrwyddo’r arfer gorau o ran defnyddio anifeiliaid, ac i hyrwyddo dewisiadau amgen o ran lleihau, amnewid a mireinio yng nghyswllt defnydd anifeiliaid.

8.           Adolygu Projectau Cyfredol

8.1         Bydd y Pwyllgor yn cynnal adolygiadau ar brojectau cyfredol bob hyn a hyn, fel y bo’n briodol (yn flynyddol i ddechrau, gan mai ychydig yn unig o brojectau a gynhelir). Bydd angen i ddeiliaid trwyddedau projectau gyflwyno adroddiad ysgrifenedig byr, yn ymdrin â’r  materion isod, ymysg eraill:

Cynnydd hyd yn hyn; a yw’r canlyniadau fel a ragwelwyd; a oes angen diwygiadau?

Unrhyw effeithiau andwyol y bo’r dulliau gweithredu’n eu cael, a sut yr eir ati i unioni hynny;

Gwybodaeth am nifer yr anifeiliaid a ddefnyddir ac am unrhyw bosibiliadau a fo o ran lleihau niferoedd a mireinio technegau.

9.           Cofnodi a Lledaenu Gwybodaeth

9.1         Bydd Deiliad y Dystysgrif yn gyfrifol am gadw cofnodion digonol ar y drefn adolygu moesegol, yn cynnwys cofnodion cyfarfodydd a ddosberthir i aelodau ac i Arolygydd y Swyddfa Gartref.

9.2         Bydd Deiliad y Dystysgrif yn gyfrifol am baratoi adroddiad blynyddol ar waith y Pwyllgor. Dosberthir hwn i’r Pwyllgor er mwyn ei gymeradwyo, ac wedyn i ddeiliaid trwyddedau projectau ac i Bwyllgor Moeseg y Brifysgol. Daw bodolaeth a phwrpas y Pwyllgor Adolygu Moesegol yn hysbys o fewn y Brifysgol trwy ddulliau priodol, ac ni chedwir yr adroddiad blynyddol yn afresymol oddi wrth unrhyw aelod o’r Brifysgol a fo’n ceisio gwybodaeth. Os oes gan Bwyllgorau eraill y Brifysgol, aelodau unigol o’r Brifysgol, neu sefydliadau ac unigolion o’r tu allan i’r Brifysgol unrhyw sylwadau ynglŷn â gwaith y Pwyllgor a gweithrediad y Ddeddf, cânt eu cyflwyno trwy Ysgrifennydd y Pwyllgor, a bydd y Pwyllgor yn eu hystyried.

9.3         Bydd y Pwyllgor hefyd yn derbyn gwybodaeth yn gyson am adolygiad moesegol, Ll, M ac A, yr arfer gorau o ran lles anifeiliaid, ac unrhyw ddefnyddiau perthnasol eraill a ddosbarthir gan y Swyddfa Gartref, y Ganolfan Genedlaethol dros Amnewid, Mireinio a Lleihau defnydd Anifeiliaid mewn Ymchwil, a chan sefydliadau eraill sy’n ymwneud â lles anifeiliaid neu sydd â diddordeb.

9.4         Ar ran Deiliad y Dystysgrif, bydd Ysgrifennydd y Pwyllgor yn gyfrifol am gynnal cofrestr ganolog ar bawb o fewn y Brifysgol sydd wedi cael hyfforddiant i gynnal dulliau gweithredu Atodlen 1.

 

Cymeradwywyd gan Gyngor y Brifysgol, 27 Mawrth 2009. Fersiwn 1

Diweddarwyd a Chymeradwywyd gan y Pwyllgor Adolygu Moesegol, Awst 2011

 

Atodiad 1: Arweiniad ar Weithred y Ddeddf Anifeiliaid (Dulliau Gwyddonol) 1986 Atodiad J: Y Drefn Adolygu Moesegol