POLISI AR STRAEN

Cyflwyniad

Mae polisi’r Brifysgol ar straen yn rhoi deunydd cyfeiriadol i’r holl staff o ran delio â straen yn y gwaith. Mae rheoli straen yn her i bawb dan sylw. Gall fod yn anodd adnabod y broblem a mynd i’r afael â hi ac mae hynny’n cael effaith ar y sawl sydd dan straen a’r rhai sy’n cydweithio ag ef/â hi. Gall gael effaith ddifrifol ar ansawdd bywyd gwaith ac ar effeithiolrwydd y gweithle. Mae’n bwysig felly i weithredu’n ddiymdroi i atal a rheoli straen. Rhoddir cyngor isod sut i wneud hynny.  Mae polisi’r  Brifysgol ar straen yn amlinellu’r safonau a bennwyd gan y Brifysgol ac fe’i cefnogir gan ganllawiau ychwanegol i’r holl staff sy’n delio â straen yn y gwaith.


1. Datganiad o ymrwymiad
2. Fframwaith cyfreithiol
3. Diffiniadau
4. Nodau ac amcanion
5. Cyfrifoldebau
6. Gwybodaeth gefnogol ychwanegol sy’n berthnasol i straen yn ymwneud â gwaith

Fersiwn "PDF" o'r Polisi


1. Datganiad o ymrwymiad


Mae Prifysgol Bangor wedi ymrwymo i ddarparu amgylchedd gwaith diogel ac iach i'w staff ac mae'n cydnabod pwysigrwydd meithrin lles seicolegol yn ogystal â chorfforol.


Mae’r ymrwymiad hwn yn deillio o ddyletswydd y Brifysgol i ofalu am ei holl staff ac, yn fwy cyffredinol, y gydnabyddiaeth bod amgylchedd gwaith diogel ac iach yn cyfrannu at ysgogi staff, rhoi boddhad iddynt yn eu gwaith a hybu eu perfformiad a’u creadigrwydd.

Yn benodol mae’r Brifysgol wedi ymrwymo i hybu iechyd, atal straen sy’n gysylltiedig â gwaith a rhoi cefnogaeth i unrhyw aelod staff a all ddioddef oddi wrth straen.


2. Fframwaith cyfreithiol


Nid oes unrhyw gyfraith benodol ar reoli straen yn y gwaith, ond mae'r gyfraith ehangach sy'n ymwneud ag iechyd a diogelwch a chyflogaeth yn berthnasol:
• Dan Ddeddf Iechyd a Diogelwch yn y Gwaith 1974 mae gan gyflogwyr ddyletswydd i sicrhau, cyn belled ag y bo’n ymarferol bosibl, iechyd, diogelwch a lles eu holl weithwyr yn eu gwaith;
• Dan y Rheoliadau Rheoli Iechyd a Diogelwch yn y Gwaith, mae gan gyflogwyr ddyletswydd i asesu’r risgiau i iechyd a diogelwch y daw eu gweithwyr i gysylltiad â hwy yn y gwaith. Yn y Brifysgol, dylai asesiad o’r fath gynnwys dadansoddiad o’r risgiau i iechyd gweithwyr a achosir gan straen yn y gwaith.
• Fe wnaeth Deddf Cydraddoldeb 2010 ddisodli holl ddeddfau gwrth-wahaniaethu blaenorol a'u cyfuno mewn un ddeddf. Mae’r ddyletswydd i sicrhau cydraddoldeb yn cynnwys yr holl nodweddion a gydnabyddir yn y Ddeddf Cydraddoldeb. Y rhain yw: oed; anabledd; ailbennu gender; beichiogrwydd a mamolaeth; hil, sy’n cynnwys tarddiad ethnig neu genedlaethol, lliw neu genedl; crefydd a chred; rhyw; a thueddfryd rhywiol.

Ceir tair dyletswydd gyffredinol y mae angen i sefydliadau AU (fel sefydliad yn y sector gyhoeddus) roi sylw priodol iddynt:

• Cael gwared ar wahaniaethu anghyfreithlon, aflonyddu ac erlid ac ymddygiad arall a waherddir gan Ddeddf Cydraddoldeb 2010
• Hyrwyddo cydraddoldeb cyfle rhwng pobl o wahanol grwpiau cydraddoldeb.
• Meithrin perthynas dda rhwng pobl o wahanol grwpiau cydraddoldeb.


Mae’n rhaid i salwch yn deillio o straen a achosir yn y gwaith gael ei drin yn yr un ffordd â salwch a achosir gan achosion corfforol yn y gweithle.


Golyga hyn bod gan gyflogwyr ddyletswydd gyfreithiol i gymryd gofal rhesymol i sicrhau nad yw iechyd yn cael ei beryglu drwy lefelau straen gormodol a chyson yn deillio o’r ffordd y trefnir gwaith, neu o'r gofynion beunyddiol a roddir ar eu gweithlu.

Mae gan bob aelod staff gyfrifoldeb unigol i ymddwyn yn gyfriol a chymryd gofal rhesymol dros eu hiechyd a’u diogelwch eu hunain ac ynrhyw un y gall eu gwaith neu weithgareddau effeithio arnynt, ac i gydweithredu â’r Brifysgol yn ei hymdrechion i reoli straen yn gysylltiedig â gwaith.


Mae cyfraith achos wedi pennu, oni bai bod y cyflogwr yn gwybod yn wahanol, y gellir rhagdybio bod gan weithwyr y cryfder meddyliol i wrthsefyll pwysau gwaith rhesymol.


Nid oes dyletswydd gyfreithiol ar gyflogwyr i atal salwch a achosir gan straen oherwydd problemau y tu allan i waith, e.e. pryderon ariannol neu ddomestig. Fodd bynnag, gall pwysau nad yw’n gysylltiedig â gwaith ei gwneud yn anodd i staff ymdopi â gwaith ac, o ganlyniad, gall eu perfformiad yn y gwaith ddioddef. Felly, mae dangos dealltwriaeth a chydymdeimlad â staff yn y sefyllfa hon er budd y cyflogwr a’r staff mewn gwirionedd.

3. Diffiniadau


Mae’r Gweithgor Iechyd a Diogelwch yn diffinio straen yn y gwaith fel:


‘yr adwaith anffafriol a gaiff pobl o ganlyniad i ormod o bwysau neu fathau eraill o ofynion a osodir arnynt’


Mae hwn yn gwneud gwahaniaeth pwysig rhwng pwysau, a all fod yn gyflwr cadarnhaol os caiff ei reoli’n gywir, a phwysau annigonol neu ormodol sy'n achosi straen, a all niweidio iechyd.


Mae rhyw lefel o straen yn rhan normal o fywyd bob dydd. Mae straen niweidiol yn digwydd pan fo anghydbwysedd am gyfnod maith rhwng pwysau a gallu unigolyn i ymdopi â hynny. Mae straen niweidiol o’r fath yn gallu niweidio iechyd yr unigolyn. Gall peth o’r niwed hwn fod dros dro a gellir ei wella, ond gall straen difrifol achosi niwed parhaol i’r corff a’r meddwl ac arwain at fathau eraill o salwch.

Mae’n bwysig cofio y gall straen yn y gwaith ddeillio o bobl yn cael gormod o waith, neu waith sy’n rhy anodd, ond y gall gael ei achosi hefyd drwy i bobl gael rhy ychydig o waith, neu waith sy’n rhy hawdd ac ailadroddus.

Gall bywyd personol unigolion hefyd achosi pwysau, yn ogystal â gwaith, ac mae pobl yn amrywio o ran eu gallu i ymdopi â gwahanol fathau o bwysau. Bydd rhai pobl yn sylweddoli yr effeithir ar eu hiechyd a cheisio cymorth; ni fydd eraill yn gweld hynny neu gydnabod eu bod dan straen, er y gall hynny fod yn amlwg i'w ffrindiau, cydweithwyr a'u rheolwr.


Bydd y pwynt pryd y daw pwysau’r gweithle yn annigonol neu’n ormodol yn amrywio, wrth gwrs, yn ôl gallu unigolion i'w derbyn a lefelau pwysau mewn agweddau eraill ar fywyd ar adegau neilltuol.


Gall straen effeithio ar bobl mewn amrywiaeth o ffyrdd, ac mewn achosion difrifol gall fod yn ffactor a all achosi salwch corfforol neu seicolegol.


Mae’r Gweithgor Iechyd a Diogelwch (HSE) yn bodoli i atal salwch neu anaf rhag digwydd o ganlyniad i’r gwaith y mae pobl yn ei wneud. Oherwydd hyn mae’r HSE wedi gweithio gydag arbenigwyr ym maes rheoli straen ac wedi datblygu fframwaith a fwriedir i leihau’r risg i straen yn gysylltiedig â gwaith achosi niwed. Mae polisi Prifysgol Bangor ar straen yn y gwaith wedi’i seilio ar safonau rheoli straen yr HSE.

4. Nodau ac amcanion


Mae’r Brifysgol yn anelu i leihau risg straen i’r eithaf drwy broses rheoli risg sy’n ymwneud ag adnabod, asesu a gweithredu mesurau i reoli’r elfennau hynny sy’n achosi straen yn y gweithle.

Mae'r broses hon yn anelu tuag at:


Atal straen


Cymryd camau i leihau straen, megis:


• Meithrin awyrgylch gydweithredol a chefnogol, drwy ddiwylliant o ymgynghori, cyfranogi a chyfathrebu agored drwy’r sefydliad i gyd
• Sicrhau cyfathrebu da mewn timau
• Sicrhau paratoi digonol ar gyfer swyddogaethau a chyfrifoldebau newydd drwy asesu risg a hyfforddiant
• Codi ymwybyddiaeth staff ynghylch straen, ei achosion a’i effeithiau
• Rhoi cyngor a hyfforddiant i reolwyr / goruchwylwyr i’w galluogi i adnabod ac asesu tasgau neu strwythurau y gall risgiau straen uchel fod yn gysylltiedig â hwy
• Datblygu rhaglen i hyrwyddo sgiliau rheoli ac adeiladu tîm da i rai sydd â chyfrifoldebau rheoli a goruchwylio. Dylai dulliau rheoli da roi hyder i staff y byddant yn:

  • Cael eu trin yn deg
  • Cael eu gwarchod rhag unrhyw fygwth corfforol, bwlio, aflonyddu, neu unrhyw ffurf arall ar wahaniaethu annheg
  • Cael gwybodaeth briodol am faterion sy’n effeithio arnynt
  • Rhan o fframwaith sefydliadol sy’n cefnogi cydweithio
  • Gweld eu gwaith yn her ond nid yn cael eu llethu ganddo.


• Galluogi staff i roi gwybod am feichiau gwaith gormodol, pwysau rhyngbersonol a symptomau straen heb ofn gwahaniaethu yn eu herbyn
• Cefnogi staff i ddod dros salwch yn ymwneud â straen a rheoli dychwelyd i'r gwaith ar ôl cyfnod o absenoldeb salwch fel na fydd straen yn digwydd drachefn.
• Hyrwyddi iechyd a lles


Canfod straen a rhoi sylw iddo

• Cynnal asesiad risg straen ar lefel Prifysgol
• Gweithredu’n rhesymol i rwystro ac atal elfennau straen yn y gweithle a nodir drwy asesiadau risg neu a godir gan aelodau staff.
• Rheoli pwysau a all effeithio ar weithwyr drwy ragweld problemau tebygol a gweithredu i leihau eu heffeithiau ar gydweithwyr. Gall pwysau fod yn gysylltiedig â phroblemau megis:

  • Gwaith wedi’i gynllunio’n wael / diffyg eglurder ynghylch swydd
  • Diffyg rheolaeth dros faich gwaith
  • Amgylchedd gwaith
  • Ansicrwydd ynghylch parhad swydd
  • Perthynas wael rhwng pobl yn y gweithle
  • Diffyg cefnogaeth gan reolwyr
  • Diffyg hyfforddiant neu gefnogaeth
  • Dim digon o waith
  • Gormod o waith / oriau rhy hir.


• Cynyddu ymwybyddiaeth gyffredinol o straen a gwahanol ddulliau i atal straen niweidiol a gormodol yn y gweithle, yn cynnwys cynlluniau hyfforddi a hybu iechyd
• Ymgynghori â chynrychiolwyr undebau ar weithredu a fwriedir i atal straen yn y gweithle
• Cynghori a chefnogi staff i reoli straen mewn eraill ac ynddynt eu hunain
• Darparu canllawiau i reolwyr a goruchwylwyr ynghylch addasu gwaith i weithwyr sydd dan straen. Er enghraifft, adolygu cyfrifoldebau a threfniadau dychwelyd i’r gwaith ar ôl absenoldeb salwch
• Darparu ystod o gyrsiau ar reoli straen, er enghraifft, sesiynau ar reoli amser, pendantrwydd, delio â sefyllfaoedd anodd
• Tynnu sylw at ffynonellau cymorth mewnol ac allanol i weithwyr a all fod yn dioddef oddi wrth straen
• Rheoli problemau sy’n digwydd a darparu gwasanaeth cyfeirio cyfrinachol
• Cefnogi rhai sydd wedi bod yn absennol gyda phroblemau’n ymwneud â straen wrth iddynt ddychwelyd i’r gwaith
• Ymateb i geisiadau am drefniadau gweithio hyblyg lle bo hynny'n ymarferol

Monitro effeithiolrwydd


• Adolygu asesiadau risg fel bo'n briodol
• Monitro, cloriannu ac ymchwilio i ddangosyddion straen, megis absenoldebau salwch uchel neu lefelau uchel o gwynion am aflonyddu

5. Cyfrifoldebau


Prifysgol


Dirprwyir awdurdod gweithredu i’r Grŵp Tasg Adnoddau Dynol (mewn ymgynghoriad â’r Grŵp Tasg Gweithredu Diogelwch a’r Pwyllgor Iechyd a Diogelwch) i weithredu a monitro’r polisi hwn ar ran yr Is-ganghellor.


Lefel Coleg / Adran


Mae Penaethiaid Colegau/Ysgolion/Adrannau yn gyfrifol am y canlynol:
• sicrhau y rhoddir sylw priodol i faterion yn ymwneud â straen yn eu meysydd a meithrin awyrgylch gefnogol lle gall materion yn ymwneud â straen yn y gweithle gael eu nodi, eu trafod a’u datrys.    

• gweithredu systemau, cyn belled ag y bo’n ymarferol resymol, a ddylai arwain at adnabod arwyddion straen mewn unigolion a sicrhau y gweithredir yn briodol i ddatrys y sefyllfa.

Dylent:
• fanteisio ar y cyfleoedd sydd ar gael i ddod yn fwy gwybodus ynghylch y pwnc a sut y gellir ei reoli.
• annog rheolwyr llinell, goruchwylwyr, adolygwyr, arweinwyr grwpiau ymchwil, ac unigolion eraill sydd â chyfrifoldebau rheoli yn eu hadran, i ddeall y materion dan sylw a lle gellir ceisio cymorth.
• sicrhau y cynhelir cyfweliadau dychwelyd i’r gwaith â staff ar ôl absenoldeb yn ymwneud â straen. Mewn rhai amgylchiadau efallai nad y rheolwr llinell fydd y person gorau i gynnal y cyfweliad dychwelyd i’r gwaith a dylid cytuno ar drefniadau eraill drwy Adnoddau Dynol.

Dylai rheolwyr llinell:
• ddeall yr hyn y gallant ei wneud i leihau perygl adweithiau’n ymwneud â straen ymysg eu staff, a chefnogi defnyddio polisïau a dulliau gweithredu cyfeillgar i deuluoedd er mwyn helpu pobl i reoli ffactorau eraill yn ymwneud â straen nad ydynt yn cael eu hachosi gan waith. Bydd yr ymwybyddiaeth hon yn eu hysgogi i weithredu’n gadarnhaol.

• Cynnal asesiadau priodol gan ddefnyddio offer y Brifysgol i asesu straen. Dilyn safonau rheoli’r HSE, yn ymwneud â gofynion, rheolaeth, cefnogaeth, cysylltiadau, swyddogaeth a newid, a chanllawiau’r HSE ar asesu risg yn gyffredinol.
• Rhoi camau gweithredu ar waith yn deillio o asesiadau.
• Sicrhau bod staff yn deall sut i gyflawni eu gwaith, a threfnu iddynt gael hyfforddiant os oes angen; hefyd, eu hannog i ddatblygu ymhellach, fel bo’n briodol
• Annog staff i gymryd seibiannau priodol a defnyddio’r gwyliau blynyddol y mae ganddynt hawl iddo

• Sicrhau nad yw bwlio ac aflonyddu yn cael ei oddef
• Sicrhau cyfathrebu da, yn arbennig lle cafwyd newidiadau o ran trefniadaeth neu ddulliau gweithredu
• Cynnig arweiniad lle bo’n briodol i unrhyw aelod staff i’w helpu i ymdopi ag amgylchiadau anodd y tu allan i’r gweithle
• Lle bo’n briodol, gweithio gyda’r Ymarferwr Iechyd Galwedigaethol i gynnal asesiad ar effaith straen yn y gwaith a datblygu cynllun gweithredu i reoli risg straen yn y gwaith yn y dyfodol.
• Fel rhan o’r broses fonitro, cynnal cyfweliadau dychwelyd i’r gwaith gyda staff pan maent yn dychwelyd i’r gwaith ar ôl cyfnod o absenoldeb salwch, a chyfweliadau gadael gyda staff sy’n gadael y Brifysgol.

Sylwer: Wrth feithrin amgylchedd gwaith cefnogol, gall rheolwyr ragdybio y gall gweithwyr wrthsefyll ‘pwysau arferol’ swydd oni bai y rhoddir gwybod iddynt am broblemau neilltuol.


Aelodau staff

Mae gan bob aelod staff gyfrifoldeb unigol i ymddwyn yn gyfriol a chymryd gofal rhesymol dros eu hiechyd a’u diogelwch eu hunain ac ynrhyw un y gall eu gwaith neu weithgareddau effeithio arnynt,    ac i gydweithredu â’r Brifysgol yn ei hymdrechion i reoli straen yn gysylltiedig â gwaith.


• Rhaid i staff gydweithredu â’u rheolwyr i reoli risgiau a all effeithio ar eu lles corfforol ac/neu feddyliol, yn cynnwys mynychu unrhyw hyfforddiant a ddarperir a dilyn canllawiau’n ymwneud â risgiau iechyd yn ymwneud â gwaith/straen
• Lle bo unigolion yn credu bod risg sylweddol iddynt gael straen yn gysylltiedig â’r gwaith, dylent roi gwybod am hynny’n gyfrinachol i’w rheolwr fel y gellir cymryd camau priodol i roi cefnogaeth neu ymyriad i leihau’r risg. Os ydynt yn teimlo na allant siarad â’u rheolwr am unrhyw reswm, mae ffynonellau cefnogaeth eraill y gallant droi atynt yn cynnwys yr Ymarferwr Iechyd Galwedigaethol, Adnoddau Dynol, cynrychiolwyr Undeb, Cynghorwyr ar Aflonyddu, neu’r Gwasanaeth Cynghori Cyfrinachol i Staff, fel bo'n briodol.
• Anogir staff hefyd i gadw golwg ar arwyddion straen mewn cydweithwyr a rhoi cefnogaeth iddynt ddelio â’r broblem.
• Anogir unigolion sy’n mynd drwy gyfnod anodd yn eu bywydau i roi gwybod i’w rheolwr am yr amgylchiadau sy'n effeithio eu gwaith, neu siarad yn gyfrinachol â'r Ymarferwr Iechyd Galwedigaethol neu ag Adnoddau Dynol am gyfarwyddyd neu gefnogaeth.
• Dymunir atgoffa staff bod ganddynt rwymedigaeth gyfreithiol i roi gwybod am unrhyw salwch neu anaf y teimlant sydd wedi cael ei achosi neu ei waethygu gan waith. Gallant roi gwybod am hyn drwy eu rheolwr llinell, neu yn gyfrinachol i’r Ymarferwr Iechyd Galwedigaethol neu Adnoddau Dynol.
• Rhaid i staff weld beth yw eu hanghenion hyfforddi a datblygu hwy eu hunain.
• Dylai staff fod yn ymwybodol bod ffordd o fyw iach, a gefnogir gan gydbwysedd gwaith-bywyd priodol, yn gyfraniad pwysig i les cyffredinol rhywun.

Adnoddau Dynol


• Rhoi cyfarwyddyd i reolwyr ar y polisi straen.
• Rhoi gwybodaeth i holl staff ar achosion ac effeithiau straen

• Rhoi hyfforddiant i reolwyr a staff ar ymwybyddiaeth straen, y broses asesu risg a defnyddio mesurau rheoli priodol
• Rhoi cymorth i reoli achosion straen unigol a chyngor ar atal straen.
• Hyfforddi a darparu cynghorwyr ar aflonyddu
• Darparu gwasanaeth cynghori cyfrinachol i staff.
• Monitro llwyddiant y polisi atal straen drwy ddarparu a dadansoddi ystadegau ar absenoldeb salwch  a chynnal arolygon staff

Gwasanaethau Iechyd a Diogelwch


Trwy’r Ymarferwr Iechyd Galwedigaethol:
• Darparu gwasanaeth ymgynghori cyfrinachol gyda’r nod o asesu, cefnogi neu annog hunangyfeirio i gael cymorth arbenigol, fel bo’n briodol.
• Rhoi cyngor i reolwyr ar yr angen am unrhyw addasiadau i amodau gwaith unigolion.
• Rhoi cyngor ynghylch ffynonellau cynghori priodol
• Tynnu sylw Adnoddau Dynol at glystyrau o broblemau iechyd yn ymwneud â straen sy’n benodol i Goleg/Adran


Y Grŵp Tasg Adnoddau Dynol


• Sicrhau bod y polisi straen yn cael ei weithredu
• Goruchwylio monitro effeithiolrwydd y polisi


6. Gwybodaeth gefnogol ychwanegol sy’n berthnasol i straen yn ymwneud â gwaith


Mae'r datganiad polisi cyffredinol hwn yn cynnwys arweiniad penodol ar gyfer y bobl sydd â chyfrifoldebau rheolaethol ac ar gyfer aelodau staff unigol.