Mae Prifysgol Bangor yn falch iawn o gyhoeddi bod yr Athro Christopher (Chris) Hancock wedi derbyn teitl Athro Emeritws yn dilyn ei ymddeoliad fel Athro Dyfeisiau Meddygol Microdon yn yr Ysgol Cyfrifiadureg a Pheirianneg ar 30 Medi 2025. Mae'r anrhydedd hon yn cydnabod ei gyfraniadau eithriadol i beirianneg electronig, arloesedd technoleg feddygol, a'i ymrwymiad hirhoedlog i'r brifysgol.
Gyrfa ar y Croestoriad rhwng Ymchwil a Diwydiant
Dechreuodd Chris Hancock ei yrfa academaidd yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru (Prifysgol Bangor bellach) yn 1987, yn dilyn prentisiaeth pedair blynedd gyda Thorn EMI yn Wells, Gwlad yr Haf. Wedi'i noddi gan Thorn EMI, astudiodd radd BSc mewn Peirianneg Electronig, cyn parhau gyda gradd MSc trwy ymchwil mewn Peirianneg Systemau Cyfathrebu, a PhD mewn Dylunio Offeryniaeth yn canolbwyntio ar newid meysydd magnetig a mesur magneteiddio i ddeall cyfyngiadau cyflymder cyfryngau recordio magnetig.
Ar ôl cyfnod fel Cynorthwyydd Ymchwil yn y Grŵp Ymchwil Deunyddiau Magnetig (MMRG), treuliodd amser yn y diwydiant yn archwilio dulliau arloesol o drin canser gan ddefnyddio hylifau magnetig gollyngus a meysydd magnetig cymhwysol. Yn 2003, sefydlodd MicroOncology Ltd (Creo Medical PLC bellach) i ddatblygu dyfeisiau microdon amledd uchel sy'n gallu dinistrio meinwe canseraidd yn rheoledig gyda chymhwyswyr nad ydynt yn ymledol.
Dychwelodd i Brifysgol Bangor yn 2010 fel Athro i arwain y Grŵp Ymchwil Systemau Microdon Meddygol, gan gyfuno ymchwil, addysgu, a throsi arloesedd yn ddyfeisiau clinigol sydd wedi trawsnewid gofal cleifion ledled y byd.
Ymchwil, Arloesi ac Effaith
Mae'r Athro Hancock yn Ffisegydd a Pheiriannydd Siartredig ac yn ddyfeisiwr cynhyrchiol, sy'n dal dros 150 o deuluoedd patent, gydag amddiffyniadau mewn sawl tiriogaeth, yn cynrychioli ymhell dros 1,500 o batentau sydd wedi eu cymeradwyo ac sydd ar y gweill ledled y byd. Mae ei waith yn cwmpasu peirianneg microdonnau ac amleddau radio, dylunio offeryniaeth analog, ac arloesi dyfeisiau meddygol.
Mae ei ddyfeisiadau wedi arwain at ystod o ddyfeisiau therapiwtig sy'n seiliedig ar ficrodon ac amleddau radio, ac maent bellach yn cael eu defnyddio'n ddyddiol mewn lleoliadau clinigol i drin canser y colon, clefydau gastroberfeddol, canser yr ysgyfaint yng nghyfnod cynnar, a chanser y pancreas, gan wella canlyniadau i filoedd o gleifion ledled y byd. Mae un o'i lwyfannau electrolawfeddygol eisoes wedi trin dros 6,000 o gleifion ac amcangyfrifir ei fod yn arbed hyd at £10,000 i'r GIG fesul gweithdrefn, gan ddangos effaith glinigol ac economaidd drawsnewidiol ei arloesedd.
Yn 2019, derbyniodd Fedal Aur a Gwobr Katharine Burr Blodgett y Sefydliad Ffiseg am systemau arloesol o ran trin canser. Dyfarnwyd Gwobr Arloeswr Technoleg y Flwyddyn Junkosha iddo yn 2022, cafodd ei gydnabod gan Swyddfa Patentau Ewrop yn 2023 fel un o'r 50 Llais Technoleg mwyaf Blaenllaw, ac yn 2025 cafodd ei enwi ymhlith y dyfeiswyr gorau yn y Deyrnas Unedig sy'n ffeilio patentau yn fyd-eang.
Anrhydeddau a Chydnabyddiaeth
Mae'r Athro Hancock yn Gymrawd o'r Academi Frenhinol Peirianneg (FREng), Cymdeithas Ddysgedig Cymru (FLSW), y Sefydliad Ffiseg, a'r Sefydliad Peirianneg a Thechnoleg. Mae'n Uwch Aelod o'r IEEE, yn Athro Gwadd Academi Frenhinol Peirianneg yn UCL, ac yn Athro er Anrhydedd yn Ysgol Feddygaeth Prifysgol Caerdydd.
Etifeddiaeth ac Effaith
Drwy gydol ei yrfa ym Mhrifysgol Bangor a thu hwnt, mae'r Athro Hancock wedi pontio ymchwil academaidd, cymhwysiad diwydiannol, ac effaith yn y byd go iawn. Mae ei waith arloesol mewn systemau electrolawfeddygol wedi newid llwybrau triniaeth cleifion canser ledled y byd, tra bod ei addysgu, ei fentora a'i gydweithrediad ag ymchwilwyr Prifysgol Bangor wedi meithrin talent newydd mewn peirianneg feddygol.
Dywedodd yr Athro William Heath, Pennaeth yr Ysgol Cyfrifiadureg a Pheirianneg:
Mae arweinyddiaeth yr Athro Hancock mewn systemau microdon meddygol, ei fenter wrth sefydlu a datblygu Creo Medical, a’i ymroddiad i addysgu a chydweithio ym Mhrifysgol Bangor wedi gosod safon uchel. Rydym yn falch o ddyfarnu statws Athro Emeritws iddo ac yn dymuno llwyddiant parhaus iddo yn ei waith parhaus a'r cyfnod cyffrous nesaf hwn yn ei yrfa.
Dywedodd Dr Cristiano Palego, uwch ddarlithydd mewn offeryniaeth microdon:
Mae Chris yn beiriannydd rhagorol ac yn berson eithriadol. Rwyf wedi mwynhau cydweithio ag ef yn fawr ar draws ystod eang o brojectau, o gyd-oruchwylio myfyrwyr ymchwil o ddydd i ddydd i adeiladu consortia cymhleth a chyflwyno technolegau arloesol mewn mentrau amlwladol. Yn anad dim, rwyf wedi trysori'r amser a dreuliais yn ei swyddfa yn trafod y cynnydd diweddaraf a'r syniadau gweledigaethol yn y maes biodrydanol. Roedd y sgyrsiau hynny bob amser yn llawn diddordeb brwd, parodrwydd gwirioneddol i helpu, digonedd o awgrymiadau creadigol, a brwdfrydedd a oedd yn gyrru ymdrechion gwyddonol newydd.
Dywedodd yr Athro Iestyn Pierce, athro mewn Peirianneg Electronig:
Mae wedi bod yn fraint astudio a gweithio ochr yn ochr â Chris. Rwy'n cofio'n annwyl ei frwdfrydedd diderfyn, ei fedrusrwydd technegol a'i hiwmor da cyffredinol yn ystod ein hamser fel myfyrwyr ym Mhrifysgol Bangor ddechrau'r nawdegau, ac rwyf wedi bod yn ddigon ffodus i gydweithio ag ef yn fwy diweddar, gan weld ei gariad at beirianneg microdonnau a'i chymwysiadau yn ysbrydoli cenedlaethau o fyfyrwyr. Roedd ei oruchwyliaeth a'i ddull o feithrin myfyrwyr ôl-radd yn fodel yr ydym ni, ei gydweithwyr, yn anelu ato. Rwy’n dymuno’r gorau iddo gyda'i gamau nesaf. Da iawn, Chris.