Gwnewch Ddiwrnod Llyfr y Byd yn wahanol eleni

_{Beth rydyn ni'n ei gynnig i blant hŷn ar Ddiwrnod y Llyfr?}

_{Gan Sarah Loader}

Ers tro byd mae Diwrnod y Llyfr yn cael ei nodi gan ddigwyddiad gwisgo i fyny blynyddol yn yr ysgol. Ar y diwrnod hwn, gofynnir i blant (neu'n hytrach eu rhieni) gynrychioli eu hoff gymeriad o lyfr. Gall hyn gymryd sawl ffurf. Y mwyaf cymhleth rydw i wedi'i weld yw gorymdaith hetiau—ie, cynrychioli llyfr gyda darn o benwisg! Ydi, mae hyn yn dathlu llyfrau, ac efallai bod hynny'n ddigon. Ond a yw wir yn gwneud y gorau o ddiwrnod a ddylai, yn ddelfrydol, fod yn ymwneud â darllen? A sut mae'n berthnasol i blant wrth iddyn nhw symud ymlaen trwy'r system ysgol? Mae gwisg ffansi a meddwl sut mae cymeriadau yn edrych yn addas i blant iau, ond y tu hwnt i hynny mae'n teimlo yn amherthnasol i ble maen nhw yn eu perthynas â llyfrau.

Dirywiad Darllen er mwyn Pleser

Gwyddom fod darllen er mwyn pleser wedi bod yn dirywio ers y pandemig a bod y darlun hyd yn oed yn fwy llwm i bobl ifanc. Yng Nghymru, dim ond 25.5% o blant rhwng 8 a 18 oed sy'n mwynhau darllen a dim ond 12.5% o blant sy'n darllen bob dydd. Mae'r ffigurau hyn yn is i fechgyn yn eu harddegau cynnar a'r rhai o gefndiroedd difreintiedig. Mae Diwrnod y Llyfr yn cynnig cyfle i ysgogi ac ymgysylltu; efallai ehangu profiad dysgwyr o lyfrau a llenyddiaeth, a phopeth y gallant ei gynnig. Ond, os ydym am ymgysylltu â'r bobl ifanc mwyaf difreintiedig, mae angen i ni fod yn barod i gyflwyno darllen mewn ffordd wahanol.

Llai o Resymau i Ddarllen a Mwy o Bethau i Dynnu Sylw

Mae angen i ni argyhoeddi’r garfan hŷn bod llyfrau’n deilwng o’u hamser rhydd. Mae cymaint o bethau i dynnu eu sylw ar flaen bysedd pobl ifanc ac mae darllen yn aml yn gysylltiedig â negyddiaeth, felly mae angen i ni gynnig mwy o resymau i’r dysgwyr hyn ddarllen. Er ei bod yn cael ei derbyn yn eang bod gwahanol lyfrau’n apelio at wahanol bobl – y dylem fod yn llenwi ystafelloedd dosbarth a llyfrgelloedd â gwahanol fathau o gynnwys darllen (ar-lein ac yn gorfforol) – mae canfyddiad eithaf cul o hyd o beth yw llyfr, ac mae’r hyn a gynigiwn i ddysgwyr mewn ysgolion yn dal i dueddu i fod yn eithaf traddodiadol. Yn aml, maent yn llyfrau a all deimlo’n eithaf dwys ac yn ddigalon i ddarllenydd amharod.

Mwynhau Darllen cyn Dygnwch Darllen

Mae cofleidio fformatau fel Ffuglen Fflach – straeon byr (200–500 gair) sy'n agor yn syth i'r weithred ac yn gorffen heb gasgliad na therfyn – yn werth ystyried o ran ennyn diddordeb dysgwyr hŷn oherwydd bod yr uniongyrchedd a'r brys yn gyffrous, yn ddramatig ac yn llawn tyndra. Nid oes angen esbonio cymeriadau, lleoliadau a phlotiau oherwydd nid oes angen gwybod beth sydd wedi mynd o'r blaen na beth fydd yn digwydd nesaf i wneud synnwyr o'r deunydd a'i fwynhau. Mae'n olygfa – sy'n tynnu rhywun i mewn, ac yn uniongyrchol. Mae'r fformat agored yn hwyluso dyfnder a chymhlethdod y plot ac yn helpu i ddatblygu sgiliau meddwl uwch fel dehongli a dod i gasgliadau.

Fformat Gwahanol, Profiad Gwahanol

Nid datblygu stamina darllen yw'r syniad y tu ôl i'r fformat hwn, er bod hynny, gobeithio, yn ganlyniad i ddarparu deunydd i ddarllenwyr sydd wedi ymddieithrio, a fydd yn eu cymell i ddarllen. Mae'n ymwneud â rhoi dewis arall i herio rhai o’u syniadau am lyfrau. Nid yw Ffuglen Fflach yn ddarnau o straeon hirach; maent yn gyflawn ac yn gynwysedig, ond yn hollbwysig, trwy fod yn fyr, maent yn fwy hygyrch. Mae llai o resymau i'w hosgoi neu ddatgysylltu oddi wrthynt, gellir eu darllen mewn un eisteddiad, ac efallai'n bwysicach fyth maent yn gymharol hawdd i'w cyfansoddi.

Dewch yn Awdur ar Ddiwrnod Llyfr y Byd

Felly, ar Ddiwrnod y Llyfr y Byd hwn, rhowch gynnig ar rywbeth gwahanol. Wrth gwrs, gallwch archwilio syniadau ynghylch cyfnewid llyfrau, gwisgoedd, adolygiadau llyfrau, neu gyflwyniadau i dynnu sylw at fathau amrywiol o gynnwys, ond gallech hefyd geisio creu rhywfaint o gynnwys Ffuglen Fflach. Neu'n well fyth - gofynnwch i'ch dysgwyr greu eu rhai eu hunain. Dim ond 300 gair sydd angen i Ffuglen Fflach fod - hanner tudalen. Dyfeisiwch yr ysbrydoliaeth a gofynnwch i'ch dysgwyr ysgrifennu eu darnau eu hunain. Gwyddom fod cysylltu gweithgareddau ysgrifennu a darllen yn cefnogi'r ddau sgil, gan annog dysgwyr i ddarllen fel ysgrifenwyr ac ysgrifennu fel darllenwyr. Felly, pa ffordd well o ddathlu Diwrnod y Llyfr na rhoi cyfle i ddysgwyr greu eu testunau eu hunain. Fel bonws, bydd gennych chi dri deg o ddarnau o ffuglen fflach i'w rhannu a'u mwynhau gyda'ch gilydd, digon i'w drafod a - gobeithio - ffordd ffres o feddwl am ddarllen a sut mae llyfr yn edrych.

Ymgynghorydd llythrennedd yw Sarah ac arbenigwr darllen a chaffael iaith. Ar hyn o bryd mae hi’n arwain ar ddatblygu Darllen i Ddeall, rhaglen lefel uwchradd CAL:ON Cymru. Mae ei phortffolio yn cynnwys ymchwil a hyfforddiant ar strategaeth a gweithredu llythrennedd, yn ogystal ag ysgrifennu adnoddau darllen craidd ac ymyriad ar draws y sectorau cynradd ac uwchradd.