Mae eu papur, dan arweiniad Pooja Padmakumar, myfyriwr ôl-radd ym Mhrifysgol Bangor, yn tynnu sylw at yr amcangyfrif bod heintiau ffwngaidd ymledol yn achosi tua 2.5 miliwn o farwolaethau yn fyd-eang bob blwyddyn - mwy na thwbercwlosis a malaria gyda'i gilydd.
Mae’r astudiaeth, a gyhoeddwyd yn PLOS Pathogens, hefyd yn nodi bod pathogenau ffwngaidd yn derbyn buddsoddiad ymchwil a sylw iechyd cyhoeddus “anghymesur o gyfyngedig” o gymharu â heintiau bacteriol. Mae pathogen ffwngaidd yn ffwng sy'n achosi clefyd mewn bodau dynol, anifeiliaid neu blanhigion trwy oresgyn meinweoedd a goresgyn amddiffynfeydd y lletywyr.
Mae'r papur yn galw am fwy o fuddsoddiad mewn gwyliadwriaeth ac ymchwil i bathogenau ffwngaidd, gan gynnwys datblygu a gwerthuso systemau gwyliadwriaeth sy'n seiliedig ar ddŵr gwastraff a allai ategu dulliau presennol a ddefnyddir ar gyfer clefydau fel COVID-19 a polio.
Dywedodd Pooja Padmakumar o Brifysgol Bangor, “Mae datblygu strategaeth wyliadwriaeth gydlynol i ganfod achosion o glefydau ffwngaidd ar ei hôl hi o ran y bygythiad esblygol hwn. Ar hyn o bryd, mae diffyg ymwybyddiaeth eang o'r bygythiad y mae hyn yn ei achosi. Mae achosion mewn ysbytai a achosir gan rywogaethau Candida sy'n gwrthsefyll cyffuriau yn gynyddol gyffredin, ac er gwaethaf dynodiad Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) o bathogenau ffwngaidd blaenoriaeth sy'n gofyn am arloesedd gwyliadwriaeth brys, nid yw hyn wedi trosi'n gamau gweithredu iechyd cyhoeddus eang eto. Yn ein hastudiaeth, rydym yn archwilio pam mae fframweithiau gwyliadwriaeth glinigol presennol yn methu ar gyfer ffyngau, ac yn nodi'r blaenoriaethau ymchwil allweddol i fynd i'r afael â'r bwlch hwn. Nid yw gwyliadwriaeth glinigol yn unig yn ddigonol ar gyfer olrhain pathogenau ffwngaidd. Mae ein papur yn cynnig gwyliadwriaeth sy'n seiliedig ar ddŵr gwastraff fel ateb, sydd angen rhedeg ochr yn ochr â gwyliadwriaeth glinigol arferol."
Mae'r papur hefyd yn rhybuddio bod newid hinsawdd, poblogaethau ag imiwnedd gwan sy'n ehangu ac argaeledd cyfyngedig triniaethau gwrthffyngol effeithiol yn cyfuno i greu amodau ecolegol a chlinigol sy'n ffafriol i ymddangosiad a lledaeniad pathogenau ffwngaidd.
Mae'n priodoli'r diffyg gwyliadwriaeth ddigonol ar gyfer pathogenau ffwngaidd i'w blaenoriaethu islaw clefydau heintus eraill yn y gorffennol, yr heriau penodol sy'n gysylltiedig â chanfod a monitro heintiau ffwngaidd, a chyfyngiadau technegol ac economaidd ar ddiagnosis.
Mae'n cynghori y dylai gwyliadwriaeth yn y dyfodol fabwysiadu fframwaith Iechyd Cyfunol, gan integreiddio epidemioleg ar sail dŵr gwastraff â monitro clinigol, milfeddygol ac amaethyddol i gofnodi’n well ymddangosiad, trosglwyddiad ac ysgogwyr ecolegol pathogenau ffwngaidd ac ymwrthedd gwrthffyngol.