Canolfan Ymchwil Plastig Cymru

Wedi'i ariannu gan yr FAO, Rhagfyr 2025 - Tachwedd 2026

Dave Chadwick, Davey Jones

Mae'r project yn cefnogi Sri Lanka i wella cynaliadwyedd rheoli plastigion amaethyddol trwy gasglu data, datblygu polisïau, a gweithredu Cod Ymddygiad Gwirfoddol y Sefydliad Bwyd ac Amaethyddiaeth. Mae'n cynnwys asesiad sylfaenol o ddeunyddiau a marchnadoedd plastig amaethyddol, sefydlu gweithgor aml-randdeiliaid a rhaglen adeiladu capasiti, ac argymhellion technegol i lywio map ffordd llywodraethu cenedlaethol a ddatblygwyd mewn cydweithrediad â gweinidogaethau allweddol a'r Awdurdod Amgylcheddol Canolog. Bydd y project hefyd yn peilota dewisiadau amgen bioddiraddadwy trwy arddangosiadau ar y maes ac yn cynnal gweminarau rhannu gwybodaeth i hwyluso trosglwyddo technoleg ar draws Asia, y Môr Tawel, a thu hwnt.
 

Emily Cooledge, Dave Chadwick, Davey Jones, Daniel Murphy (MU, Australia) 

Mae tîm ymchwil SMART SPRAYS yn profi'r defnydd o dechnoleg polymer arloesol, bioddiraddadwy i wella cynaeafu dŵr a dargadw dŵr mewn systemau cnydio. Project cydweithredol dan arweiniad Prifysgol Murdoch, Awstralia

Winnie Courtene-Jones 

Mae microblastigion yn llygryddion morol cyffredin ac yn peri amrywiaeth o fygythiadau i organebau morol. Gall ysglyfaethwyr apig y môr fod yn arbennig o agored i ficroblastigion, y gallant eu llyncu'n uniongyrchol o'r dŵr wrth blymio a chwilota am fwyd, neu'n anuniongyrchol o ganlyniad i fwyta ysglyfaeth halogedig. Nod y project hwn yw asesu llwybrau aramlygu a nifer ysglyfaethwyr apig y môr. 

Cyllidir gan y Gronfa Ymchwil Heriau Byd-eang

Davey Jones, David Chadwick, Martine Graf

Cydnabyddir bellach mai llygredd plastig mewn priddoedd amaethyddol yw un o'r risgiau pwysicaf i iechyd pridd, amaethyddiaeth gynaliadwy, diogeledd bwyd a thwf economaidd mewn llawer o brif wledydd targed yr ODA (e.e. Tsieina, Indonesia, Ynysoedd Philippines, Fietnam a Sri Lanka). Yn Tsieina, lle mae'r broblem fwyaf difrifol, mae halogiad microblastigion a thocsinau cysylltiedig bellach yn effeithio ar 20 miliwn hectar o dir fferm a rhagwelir y bydd cynnydd o 10 miliwn hectar yn hyn dros y degawd nesaf. O'r dystiolaeth sydd ar gael, mae'n amlwg bod rhaid i ni (i) feintioli effaith negyddol yr halogiad plastig yn well, a (ii) dangos buddion dewisiadau amgen mwy cynaliadwy (h.y. bioblastigion). Mae'r project hwn yn dod â thîm amlddisgyblaethol o'r Deyrnas Unedig a Tsieina ynghyd i ymdrin â'r pwnc hwn sydd o arwyddocâd rhyngwladol mawr. Prif nodau'r project hwn yw gwneud ymchwil ar y cyd i feintioli'r difrod y mae microblastigion (a bioblastigion) yn ei wneud i iechyd y pridd.
 

Partner Envision DTP (NERC) a CASE Cyfoeth Naturiol Cymru, Hydref 2024-Hydref 2028

Caitlin Taylor-Robinson

Gan ddefnyddio dulliau amlddisgyblaethol, bydd y project PhD hwn yn pennu'r ffactorau amgylcheddol sy'n newid potensial dal carbon gronynnol a microblastigion mewn morwellt tymherus, er mwyn llywio rheolaeth yn well.
 

Jaco Baas

Mae'r project hwn yn ymchwilio i effaith siâp, maint a dwysedd microblastigion ar faint a siâp tiffurfiau gwely’r môr, sydd wedyn yn llywio paramedrau garwedd gwelyau. Yn ei dro, mae garwedd y gwely yn baramedr hanfodol wrth ragweld cyfraddau cludo gwaddodion mewn gwaddod mewn daliant a gwaddod llwyth gwely (ac, yn fwy cyffredinol, prosesau erydol a dyddodol yn yr amgylchedd naturiol).
 

Jaco Baas 

Gall gwahanu microblastigion o samplau gwaddod fod yn broses sy'n cymryd llawer o amser. Mae'r project hwn yn ymchwilio i'r defnydd o fodiwl siâp y Microtrac Sync Laser Particle Sizer i gyflymu'r broses hon, yn enwedig ar gyfer gronynnau microblastigion ansfferig. 

Cyllidir gan Gyngor Ymchwil yr Amgylchedd Naturiol 2019-2023

Peter Golyshin, Peter Robins, David N. Thomas, Davey Jones, Alexander Yakunin

Mae ein dealltwriaeth o gytrefu microbaidd plastigion y môr wedi’i gyfyngu i astudiaethau tacsonomaidd disgrifiadol, sydd wedi tynnu sylw at yr amrywiaeth enfawr o facteria sy'n gallu 'cael pas' ar falurion plastig. Fodd bynnag, mae meintioli a deall cyfraniad posib malurion plastig y môr at barhad a gwasgariad micro-organebau a allai fod yn bathogenaidd yn hynod bwysig ac o arwyddocâd byd-eang. Bydd y project uchelgeisiol hwn yn nodweddu'r ystod o ddeinameg cytrefu microbaidd ar ficroblastigion, o'u ffynhonnell hyd at gyrraedd y môr. Trwy feintioli prosesau cytrefu a gwasgaru pathogenau, ynghyd â bioddiraddio microbaidd tocsinau sy'n gysylltiedig â phlastig, bydd y “Project Fectorau Plastig” yn ymdrin â heriau allweddol, ac yn sicrhau cynnydd sylweddol yn ein dealltwriaeth o'r risgiau iechyd dynol sy'n gysylltiedig â microblastigion mewn amgylcheddau arfordirol. Trwy nodweddu pwysigrwydd microblastigion fel cronfa a fector amgylcheddol i gymunedau microbaidd, bydd gan y project hwn oblygiadau pellgyrhaeddol i iechyd a llesiant pobl, gwasanaethau ecosystemau arfordirol a sefydlogrwydd economaidd. Trwy ddeall effeithiau aml-lygryddion ac aml-raddfeydd microblastigion, bydd y “Project Fectorau Plastig” yn cyflwyno asesiad risg mwy cywir o ficroblastigion trwy integreiddio effeithiau microbau niweidiol sy'n gysylltiedig â phlastig ynghyd â chyd-lygryddion cemegol.

Christian Dunn

Ymchwilio i'r potensial o ddefnyddio gwlyptiroedd trin dŵr wedi’u hadeiladu a’u haddasu'n arbennig a gwlyptiroedd naturiol i gael gwared ar ficroblastigion a nanoblastigion o ddŵr llygredig. Mae gan hyn y potensial i amddiffyn cynefinoedd morol a dyfrol sensitif rhag llygredd plastig.

Cyllidir gan Gyngor Ymchwil yr Amgylchedd Naturiol Hydref 2019 - Mawrth 2023

Simon Neill, Peter Robins, Matt Lewis a Nia Jones

Yn yr efrydiaeth NERC hon, rydym yn defnyddio amrywiaeth o offer i feintioli cludo microblastigion dros ystod eang o raddfeydd, yn cynnwys gwasgaru trwy geryntau cefnforol ar raddfa fawr a chael eu cludo gan brosesau arfordirol lleoledig. Bydd y project yn arwain at amcangyfrifon cyllideb diwygiedig o ficroblastigion ar bob graddfa yn amgylchedd y môr.
 

Cyllidir gan Gyngor Ymchwil yr Amgylchedd Naturiol Hydref 2020 - Mawrth 2025

Amcangyfrifir bod 5 miliwn tunnell o blastig yn mynd i ddyfroedd De Ddwyrain Asia bob blwyddyn, gyda llawer o hyn yn mynd i’r amgylchedd arfordirol. Mae’r Ynysoedd Philippines, gyda phoblogaeth o 110 miliwn, yn dibynnu'n gryf ar dwristiaeth arfordirol am ei heconomi, ac mae llygredd plastig môr y Philippines wedi'i briodoli i'r ddibyniaeth ar blastig untro (SUP) ar gyfer hanfodion bob dydd y cartref. Er bod ymchwil hyd yn hyn wedi canolbwyntio ar nodi nifer a lleoliad plastigion, megis y tomenni sbwriel mawr yn y môr sydd wedi cael llawer o gyhoeddusrwydd ond a allai fod yn gamarweiniol (sydd, mewn gwirionedd, yn debycach i gawliau plastig), mae llai o ymchwil wedi'i gwneud i bennu llwybrau cludiant a chyllidebau plastigion môr. Yn y project hwn, byddwn yn canolbwyntio ar Ynysoedd Cebu (Philippines). Mae her lleihau effeithiau plastigion môr yn y rhanbarth hwn yn ddifrifol, ac mae angen dybryd am ddatblygiad economaidd cynaliadwy. Mae Ynysoedd Cebu yn gartref i'r ardal forol warchodedig fwyaf yn Ynysoedd Philippines. Trwy ddatblygu fframwaith modelu Ffynonellau-Llwybrau-Derbynnydd (SPR), yn y project hwn byddwn yn mapio cludo sbwriel plastig môr (MPL) o'r ffynonellau i'r dalfeydd. Bydd y model yn ymgorffori telerau newydd heb fod yn gadwraethol i efelychu trawsnewidiad y gwastraff plastig wrth iddo deithio drwy'r system, gan ymgorffori, ymhlith prosesau eraill, newidiadau oherwydd bod yn agored i olau UV a diraddio mecanyddol oherwydd effaith tonnau. Byddwn yn canolbwyntio ar effeithiau'r gwastraff plastig ar fangrofau - hidlydd anhysbys ond a all fod yn bwysig iawn yn y cylchred plastig. Gwyddys bod mangrofau’n dal macroblastigion (plastigion sy’n fwy na 5 mm) yn eu gwreiddiau, a thrwy weithgareddau tyllu dwys organebau fel crancod, sy’n cymysgu gwaddod, gallant weithredu fel hidlwyr a sinciau rhagorol ar gyfer darnau cymharol fawr o blastig. Fodd bynnag, byddwn yn pennu rôl mangrofau yn y cylch microblastigion (plastigion llai na 5 mm), oherwydd gallai mangrofau, mewn gwirionedd, weithredu i wasgaru plastig ymhellach fel gronynnau llai fyth dros gyfnod hwy. Drwy ddatrys y cynnwys a’r math o sbwriel plastig môr mewn gofod ac amser yn gywir, bydd yr effaith ar dderbynyddion (gwasanaethau, diwydiant a’r amgylchedd) yn cael ei hasesu’n gywir: yn ffisegol (marwoldeb ac effaith ar weithrediad yr ecosystem) ond hefyd yn economaidd (i ddiwydiannau fel pysgodfeydd, dyframaeth a thwristiaeth).
 

Mae ystod eang o alluoedd labordy a dadansoddol ar gael:

• Mae labordai Canolfan yr Amgylchedd Cymru yn cynnwys labordy isotopau radio ac isotopau sefydlog, labordy pathogenau Categori 2, ystafell ficrosgopau dywyll, labordai paratoi samplau a labordy gydag offer dadansoddi pwrpasol, gan gynnwys FTIR, LDIR ar gyfer dadansoddi microblastigion.
• Mae’r Ysgol Gwyddorau Eigion yn gartref i labordai arbenigol ar gyfer gwaith olrhain radio; microsgopeg fflworoleuedd; acwaria trofannol a thymherus a magu larfa pysgod gyda chyflenwad dŵr môr parhaus; gwaddodeg; cemeg forol; geotechneg, geoffiseg a hydrodynameg cefnforoedd.

Mae ein labordy Hydrodynamig yn gyfleuster arbrofol ar gyfer efelychu symudiadau dŵr a gwaddodion gan donnau, y llanw, afonydd a cherhyntau dwysedd, ac mae yno dri chafn arbrofol gydag offeryniaeth cysylltiedig.

Canolfan Ymchwil Henfaes yw safle arbrawf iechyd pridd microblastigion tymor hir. Mae Henfaes wedi ei lleoli yn Abergwyngregyn, 7 milltir o Fangor ac mae'n cynnwys 252 hectar. Mae'n cynnig cyfleoedd heb eu hail i astudio amgylcheddau amrywiol o lefel y môr i dir sydd gyda'r uchaf yn Eryri - i gyd ar un fferm. Mae'r iseldir yn darparu cyfleusterau ar gyfer ymchwil ar laswelltir a dorrir ac a borir yn ogystal â chnydau âr a choedwigaeth. Mae ymchwil maes, a gyllidir gan UKRI, Defra, diwydiant, Llywodraeth Cymru a'r Undeb Ewropeaidd, yn cynnwys projectau i wella effeithlonrwydd defnyddio maetholion gan ddefnyddio synwyryddion pridd a chanopi, gwrteithwyr effeithlonrwydd gwell (gan gynnwys atalyddion), uwch brosesu slyri  (asideiddio a threuliad anaerobig), a mathau  newydd o blanhigion. Mae gan y ganolfan hefyd labordai pwrpasol, sy'n cynnwys systemau mesur awtomataidd i fesur nwyon tŷ gwydr o briddoedd ac anifeiliaid cnoi cil bach, tai gwydr y rheolir eu tymheredd, gorsaf dywydd awtomatig gyda throsglwyddo data telemetreg, ac arbrawf amaethgoedwigaeth silfo-fugeiliol Bangor. Mae Henfaes yn Ganolfan Arloesi LEAF, ac yn Safle Arloesi ar gyfer Rhaglen Cyswllt Ffermio Llywodraeth Cymru, ac yn safle yn Rhwydwaith Llwyfan Ffermydd Byd-eang.

Llong 35m o'r radd flaenaf a adeiladwyd ar gyfer ymchwil ysgafell môr, ac a gomisiynwyd gan Brifysgol Bangor gyda sonar amlbelydr. 

Dysgu mwy am Long Ymchwil y Prince Madog
 

Mae Gardd Fotaneg Treborth yn labordy byw a deinamig i wyddonwyr, a diolch i’w hisadeiledd ymchwil, cynefinoedd amrywiol a miloedd o rywogaethau cynhenid ac egsotig, mae'n brif safle astudio ar gyfer ymchwil wyddonol gyhoeddedig a phrojectau israddedig ac ôl-radd. Mae'r Ardd yn cynnal partneriaethau ymchwil cryf â gerddi botaneg eraill, grwpiau cadwraeth, a’r diwydiant, gan gynnig ystod eang o gyfleoedd ymchwil.
 

Canolfan gyda’r gorau yn y byd ar gyfer datblygu a phrofi technolegau bioddeunyddiau ar gyfer deunyddiau masnachol. Profiad technegol ac academaidd helaeth mewn cyfuno ac allwthio plastigau confensiynol a systemau plastig bio-seiliedig.

Mae gan y ganolfan y gallu i brosesu polymerau:

• Gallu polymeru - gallu adweithiol o 5 litr i 50 litr ar gyfer cynhyrchu PLA (TRL1-5)
• Cyfuno - 30g (cymysgydd Brabender) i gyfuno polymerau 30Kg yr awr (allwthiwr sgriwiau deuol) (TRL1-5)
• Allwthio - gallu ffilm gastio a phelenni o 30kg yr awr (TRL 3-5)
• Monitro data ynni (TRL 3-5)

Profi a dadansoddi polymerau a phlastigau:

• Perfformiad rhwystrau
• Profi mecanyddol Instron
• Dadansoddi thermol (DSC a TGA)
• Microsgopeg (microsgopeg golau a SEM)
• Asesiad FTIR
• Hindreuliad cyflymach
• Profi Bioddiraddio Cyflym (profion blociau pridd)