Treuliodd yr Athro Oliver Turnbull, o Ysgol Feddygol Gogledd Cymru ac Ysgol Seicoleg Prifysgol Bangor, wythnos ym Mhrifysgol Genedlaethol Khmelnytskyi fel rhan o gynllun i gryfhau partneriaethau academaidd rhwng y Deyrnas Unedig a Wcráin.
Mae wedi cael ei ddewis fel un o ddim ond deg academydd o'r Deyrnas Unedig sydd wedi cael Cadair Athro Gwadd nodedig rhwng y Deyrnas Unedig a Wcráin gan Gronfa Arlywydd Wcráin dros Addysg, Gwyddoniaeth a Chwaraeon.
Prifysgol Bangor oedd yr unig brifysgol yng Nghymru a ddewiswyd ar gyfer cynllun 2026. Sefydlwyd y bartneriaeth â Phrifysgol Genedlaethol Khmelnytskyi drwy gytundeb gefeillio a lofnodwyd gyntaf yn 2022 ac a adnewyddwyd yn 2025.
Yn ystod yr ymweliad, cynhaliodd yr Athro Turnbull amrywiaeth o weithgareddau academaidd ym Mhrifysgol Genedlaethol Khmelnytskyi, yng ngorllewin Wcráin, gyda myfyrwyr, academyddion a chlinigwyr, gan hefyd archwilio cyfleoedd i gydweithio yn y dyfodol ym meysydd niwroadferiad ac addysg feddygol.
Gwnaeth ymddangosiad hefyd ar sianel newyddion teledu Wcráin, TV7+.
Dywedodd yr Athro Turnbull, “Y tu hwnt i’r pwrpas academaidd, rhoddodd yr ymweliad atgofus a hynod deimladwy hwn gipolwg pwerus ar fywyd yn y wlad. Roedd rhyfel ym mhobman - presenoldeb anochel. Nid bob amser mewn ffyrdd dramatig, ond ym manylion bywyd bob dydd. Y llochesi o dan adeiladau prifysgol, y straeon y mae pobl yn eu hadrodd, yr wynebau absennol, a'r cofebion sy’n dominyddu mannau cyhoeddus. Mae pob un yn ein hatgoffa bod Wcráin yn parhau i fyw gyda chanlyniadau gwrthdaro bob dydd.
“Mae dinas Khmelnytskyi yn dwyn atgofion gweladwy o gost ddynol y rhyfel, gyda chofebion mawr yn anrhydeddu’r rhai a gollodd eu bywydau wrth amddiffyn Wcráin, gan greu presenoldeb trawiadol yng nghanol y ddinas. Mae ymwelwyr hefyd yn dod yn ymwybodol o realiti arall, llai amlwg: absenoldeb llawer o ddynion iau a chanol oed.
“O dan raglen ymfyddino Wcráin, mae dynion yn cael eu galw i wasanaeth milwrol o’u hugeiniau cynnar hyd at 60 oed, sy’n golygu bod teuluoedd a chymunedau’n profi gwahaniad ac ansicrwydd. Mae'r hyn a ddechreuodd fel argyfwng wedi dod yn bennod ddiffiniol ym mywyd cyfoes Wcráin, yn enwedig i genhedlaeth o bobl ifanc y mae eu haddysg wedi datblygu'n gyfan gwbl dan gysgod y gwrthdaro.”
Gan dynnu ar arbenigedd Prifysgol Bangor a gydnabyddir yn rhyngwladol ym meysydd niwroseicoleg a niwroadferiad, ymwelodd â gwasanaethau arbenigol sy'n cefnogi unigolion sy'n byw gydag effeithiau gwasanaeth milwrol a thrawma adeg y rhyfel. Sbardunodd yr ymweliad drafodaethau am gydweithio academaidd a chydweithio clinigol â'r Brifysgol yn y dyfodol.
"Roedd ymroddiad y staff, a'u gwytnwch, yn rhyfeddol," meddai’r Athro Turnbull. "Mae'r heriau maen nhw'n eu hwynebu yn aruthrol, ond mae ganddyn nhw benderfyniad mawr i ailadeiladu bywydau a dyfodol."
Tynnodd yr ymweliad sylw hefyd at y cysylltiadau diwylliannol parhaol rhwng Cymru a Wcráin. Yn ystod sesiynau gyda myfyrwyr a staff, cyflwynodd yr Athro Turnbull elfennau o iaith a diwylliant Cymru, gan rannu ymadroddion sylfaenol Cymraeg a thrafod pwysigrwydd iaith, hunaniaeth a threftadaeth wrth gynnal cymunedau yn ystod cyfnodau anodd.
Dywedodd yr Athro Turnbull, "Roedd cyfnewid diwylliant a syniadau yn arbennig o ystyrlon. Pan fydd pobl yn byw trwy ansicrwydd, mae addysg yn ymwneud â llawer mwy na gwybodaeth: mae’n ymwneud â chadw cysylltiadau, gwarchod hunaniaeth a chreu gobaith. Roedd y brwdfrydedd a'r cynhesrwydd a ddangoswyd gan gydweithwyr a myfyrwyr ym Mhrifysgol Genedlaethol Khmelnytskyi yn fythgofiadwy. Er bod Khmelnytskyi yn cael ei ystyried yn un o ranbarthau mwy diogel Wcráin, roedd realiti rhyfel yn bresennol drwy gydol yr ymweliad. Mae gweithdrefnau cyrchoedd awyr yn rhan feunyddiol o fywyd prifysgol, ac mae adeiladau cyhoeddus yn cynnal mynediad i lochesi rhag bomiau fel mater o angenrheidrwydd.
Ychwanegodd, "Mae'r ymweliad yn adlewyrchu ymrwymiad hirdymor Prifysgol Bangor i gydweithio rhyngwladol. Roedd yn atgof teimladwy bod partneriaethau academaidd yn bwysig nid yn unig mewn cyfnodau o sefydlogrwydd, ond yn enwedig mewn cyfnodau o adfyd. Roeddwn i'n falch o gynrychioli Prifysgol Bangor a Chymru, ac i sefyll ochr yn ochr â'n cydweithwyr a'n ffrindiau yn Wcráin."