Yr Athro John Witcombe o Brifysgol Bangor yn ennill gwobr o fri

Athro John Witcombe (dde) yn derbyn y Wobr o Lywydd y Gymdeithas Andrew Bennett.Athro John Witcombe (dde) yn derbyn y Wobr o Lywydd y Gymdeithas Andrew Bennett.Nos Fawrth, derbyniodd yr Athro John Witcombe, Cymrawd-Athro yn yr Ysgol Amgylchedd, Adnoddau Naturiol a Daearyddiaeth, wobr Amaethwr Datblygu y Flwyddyn ar gyfer 2014 gan y Gymdeithas Amaeth Drofannol.   

Roedd y wobr hon, sef un bwysicaf y TAA, yn cydnabod gwaith oes, ac yn benodol cyfraniad John at y gwaith o ddatblygu mathau o reis ac india-corn trwy fridio planhigion, lle bridir mathau i ateb gofynion ffermwyr tlawd mewn ardaloedd ymylol, yn hytrach nag ar gyfer amgylcheddau a reolir yn dda ar safleoedd ymchwil.  Bu’r gwaith hwn o fudd i amaethyddiaeth ar draws y trofannau a chafodd effaith wirioneddol gadarnhaol ar gymdeithas.

Mae ei india-corn ei hun, GM-6, yn aeddfedu’n gynnar, mae ansawdd a chynnyrch ei rawn yn well, ac mae wedi gwella bywoliaethau 300,000 o’r ffermydd tlotaf yn Gujarat, India, wrth iddo gael ei dyfu ar gyfanswm arwynebedd o 2 M ha a chyfrif am bron i 100% o’r cynnyrch ardystiedig o hadau india corn yn y Dalaith. Ni ddewisir nodwedd yr aeddfedrwydd cynnar ar gyfer safleoedd ymchwil, ond mae ffermwyr yn ei gwerthfawrogi fel y gallant osgoi effeithiau sychder ar ddiwedd y tymor.

John Witcombe yn Senegal (ail o'r chwith).John Witcombe yn Senegal (ail o'r chwith).Yn nwyrain India, roedd bridwyr reis yr ucheldiroedd bob amser yn credu mai reis grawn cwrs oedd ei eisiau ar ffermwyr, er i ymchwil John gael eu bod, mewn gwirionedd, am gael reis grawn main, am fod ei flas yn well ganddynt ac y gallent gael pris uwch pe bai’n rhaid iddynt werthu grawn. Ashoka 200F ac Ashoka 228 fu’r mathau mwyaf llwyddiannus o reis ucheldirol yn nwyrain India, gan ddisodli’r mathau modern eraill a dyfir yno. Trwy gyllid gan DFID, bu modd i 250,000 o ffermwyr yn nwyrain India gael hadau. Erbyn hyn, mae bron y cyfan o’r ffermwyr hynny’n parhau i dyfu’r mathau Ashoka, ac yn rhoi hadau i ffermwyr eraill yn eu pentrefi eu hunain ac mewn pentrefi eraill, a hwythau, yn eu tro, yn dosbarthu grawn. Bellach, cânt eu tyfu gan fwy na miliwn o gartrefi yn Nwyrain India, gan roi sicrwydd bwyd hanfodol yn ystod blynyddoedd o sychder a chynyddu hunangynhaliaeth cartrefi o ran bwyd, o chwe mis i naw mis.

Wrth dderbyn y wobr, diolchodd John yn arbennig i ddau gydweithiwr o Fangor, sef Dr Krishna Joshi a’r Athro Daljit Virk, ac i ddau wyddonydd o India Sri Arun Joshi, a fu’n eu helpu i ddechrau bridio india-corn GM-6, a’r Athro JP Yadavendra, a fu’n helpu i werthuso ei effaith. 

John Witcombe yn trafod efo ffermwyr yn Affganistan.John Witcombe yn trafod efo ffermwyr yn Affganistan.Diolchodd John hefyd i DFID am gyllido’r project, gan dynnu sylw at yr eironi fod cyllid wedi dod i ben oherwydd y dybiaeth o ddiffyg llwyddiant, a’r wobr wedi’i hennill oherwydd yr effeithiau arwyddocaol a gafwyd. Dywedodd ei bod yn hynod o anffodus nad oedd gan wyddonwyr o’r DU gyfle mwyach i gymhwyso gwyddoniaeth yn uniongyrchol i liniaru effeithiau tlodi, ac arian DFID wedi’i ddarparu trwy’r BBSRC ac Innovate UK, a’r naill na’r llall ohonynt yn rhoi blaenoriaeth i liniaru effeithiau tlodi yn y byd datblygol. Gorffennodd gan ddweud ei fod yn gobeithio y byddai DFID yn newid cyfeiriad, er mwyn rhoi cyfle unwaith eto i wyddonwyr o’r DU liniaru effeithiau tlodi trwy wyddor amaeth.

Mae’r TAA yn gymdeithas broffesiynol yn ymwneud â rôl amaethyddiaeth yn y broses o ddatblygu ledled y byd, gan ddod ag unigolion a sefydliadau o bedwar ban y byd ynghyd, fel y gallant gyfrannu at bolisïau a gweithrediadau rhyngwladol sydd wedi’u hanelu at leihau tlodi a gwella bywoliaethau. Mae amgylcheddau trofannol ac is-drofannol yn gartref i biliynau o bobl ac yn wynebu llawer o sialensiau o ran cynnal y poblogaethau mawr hyn trwy wyddor amaeth.

Dyddiad cyhoeddi: 19 Rhagfyr 2014