Derbyniodd yr anrhydedd yn Seremoni Flynyddol Prifysgol Umeå yn Aula Nordica ddydd Sadwrn 17 Hydref.
Mae'r Athro Enlli Thomas yn ieithydd blaenllaw y mae ei gwaith yn canolbwyntio ar sut mae plant yn caffael iaith mewn lleoliadau dwyieithog. Mae ei hymchwil yn ymdrin â chaffael strwythurau ieithyddol cymhleth lle mae plant yn cael y cysylltiad lleiaf posibl ag iaith, asesiadau dwyieithog (seicometreg), a dulliau addysgol o drosglwyddo, dysgu a defnyddio iaith. Cyfeiriodd Prifysgol Umeå at ei heffaith sylweddol ar ymchwil a chymdeithas, yn ogystal â'i hymrwymiad hirhoedlog i ymchwil ac addysg ôl-radd yng Nghyfadran y Celfyddydau a’r Dyniaethau a’r Ysgol Addysg yn Umeå.
Disgrifiodd yr Athro Thomas y dyfarniad fel cydnabyddiaeth ystyrlon a gostyngedig iawn, “Rwy’n cael fy arwain gan y gred y dylai gwaith academaidd nid yn unig gynhyrchu gwybodaeth, ond hefyd gyfrannu at bolisi, ymarfer a Chymdeithas ehangach. Wrth addysgu, rwy'n cael fy ysgogi gan y cyfle i gefnogi myfyrwyr ac ymchwilwyr ar ddechrau eu gyrfa - gan gynnwys myfyrwyr doethurol rydw i wedi gweithio gyda nhw yn Umeå - i ddatblygu eu syniadau a'u hyder.
“Rwy’n cael fy ysgogi’n arbennig gan gwestiynau ynghylch sut mae dwyieithrwydd yn datblygu, sut mae ieithoedd lleiafrifol yn cael eu cynnal, a sut y gall systemau addysg gefnogi amrywiaeth ieithyddol.”
Dechreuodd ei pherthynas ag Umeå yn 2017, pan ymwelodd fel aelod o bwyllgor arholi PhD. Ers hynny mae wedi tyfu i fod yn bartneriaeth eang o ddarlithoedd, gweithdai, seminarau, addysgu ar y cyd, ymweliadau ymchwil, a mentora myfyrwyr doethurol ac ymchwilwyr ar ddechrau eu gyrfa.
Mae’r gwaith ar y cyd yn cynnwys project a ariennir gan gyllid sbarduno Cyfrif Cyflymydd Effaith (IAA) y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC), cyhoeddiadau, a chydweithrediad ar lefel doethuriaeth. Mae cydweithwyr o Umeå, gan gynnwys Kirk Sullivan a Hanna Outakoski, hefyd yn eistedd ar Fwrdd Ymgynghorol project llafaredd yr Athro Enlli Thomas, Ein Llais Ni. Nod Ein Llais Ni yw tynnu sylw at bwysigrwydd llafaredd yng nghwricwlwm ysgolion a chynnig syniadau a strategaethau y gall ysgolion ac athrawon eu datblygu i annog a gwella sgiliau siarad a gwrando disgyblion.
Mae'r cydweithio'n parhau i ehangu. Mae Dr Gareth Evans-Jones a Dr Eirini Sanoudaki, a’r Athro Sue Niebrzydowski o Brifysgol Bangor, bellach yn cydweithio â chydweithwyr yn Umeå neu'n cymryd rhan yn ei rhaglenni addysg ddoethurol. Mae'r Athro Enlli Thomas hefyd wedi helpu i gysylltu ymchwilwyr Umeå â rhwydweithiau Ewropeaidd ehangach mewn ymchwil ieithoedd lleiafrifol, gan ddysgu o'u gwaith ar ieithoedd Sámi a Meänkieli.
Yn y dyfodol, mae’r Athro Enlli Thomas yn gobeithio cryfhau’r cysylltiadau hyn drwy raglenni doethurol ar y cyd, rhwydweithiau ymchwil cryfach, a mwy o gyfleoedd i staff a myfyrwyr gydweithio. Dywedodd:
“Byddwn hefyd yn pwysleisio pwysigrwydd cydweithio rhyngwladol mewn ymchwil i ieithoedd lleiafrifol. Mae'r heriau sy'n ein hwynebu yn cael eu rhannu ar draws cyd-destunau, ac mae partneriaethau fel y rhai gyda chydweithwyr ym Mhrifysgol Umeå yn dangos faint y gellir ei ennill trwy gyfnewid parhaus a dysgu cydfuddiannol. Rwy’n ei weld nid yn unig fel cydnabyddiaeth o fy ngwaith fy hun, ond hefyd o’r nifer o gydweithrediadau ac ymdrechion ar y cyd sydd wedi datblygu dros amser rhwng Bangor ac Umeå.”
