Mae ymchwil dan arweiniad Prifysgol Bangor ymhlith y dystiolaeth sy'n sail i gyfres newydd o friffiau polisi a gyhoeddwyd heddiw gan Biodiversa+, Water JPI a phartneriaid, sy'n cynnig canllawiau ymarferol, fesul cam, i Aelod-wladwriaethau'r Undeb Ewropeaidd ar gyfer gweithredu'r Rheoliad Adfer Natur (NRR). Cyhoeddir y briffiau ychydig cyn i Aelod-wladwriaethau gyflwyno eu Cynlluniau Adfer Cenedlaethol (NRPs) drafft i'r Comisiwn Ewropeaidd.
Mae'r gyfres yn tynnu ar ganfyddiadau o 22 o brojectau ymchwil Ewropeaidd, gan gynnwys RESTOREID, project Horizon Europe dan arweiniad Dr Lucinda Kirkpatrick, ym Mhrifysgol Bangor, sy'n ymchwilio i'r cysylltiadau rhwng adfer ecosystemau, bioamrywiaeth a'r risg o ledaenu clefydau milheintiol. Mae gwaith RESTOREID wedi llunio un o'r wyth briff polisi yn y gyfres yn uniongyrchol, gan dynnu sylw at y ffaith bod llai nag un o bob deg polisi adfer cenedlaethol ar hyn o bryd yn mynd i'r afael â chanlyniadau iechyd neu gymdeithasol anfwriadol gwaith adfer, er gwaethaf y cysylltiad sefydledig rhwng newid defnydd tir a chlefydau heintus newydd.
Wrth i Ewrop wynebu tonnau gwres, sychder a thanau gwyllt yn gynyddol aml, mae adfer ecosystemau iach wedi dod yn flaenoriaeth frys – nid yn unig ar gyfer bioamrywiaeth, ond ar gyfer addasu i'r hinsawdd, diogelwch dŵr, iechyd pobl a ffyniant hirdymor. Dylai Cynlluniau Adfer Cenedlaethol Drafft fod ar gael erbyn 1 Medi 2026, gyda chynlluniau terfynol yn cael eu mabwysiadu yn 2027 ac ni fydd yr adolygiad cyntaf tan 2032, sy'n golygu y bydd penderfyniadau a wneir nawr yn llywio gwaith adfer ledled Ewrop am flynyddoedd i ddod.
Dywedodd Dr Lucinda Kirkpatrick, cyd-Brif Ymchwilydd ac Arweinydd Gwyddonol y project: “Mae’r blynyddoedd diwethaf wedi pwysleisio’r brys yn fwy nag erioed fod y systemau ecolegol rydym yn dibynnu arnynt yn wynebu cwymp. Mae adfer ecolegol yn hanfodol ar gyfer ein dyfodol, ond mae sut rydym yn adfer yn allweddol. Os ydym am adfer rheoleiddio clefydau fel gwasanaeth ecosystem allweddol, mae angen i ni ddeall y mecanweithiau sy'n llywodraethu ecoleg y lletywyr a'r pathogenau mewn ecosystemau sy'n adfer, ac mae angen i ni gynnwys y wybodaeth honno mewn cynlluniau adfer. Mae dechrau nawr yn hanfodol ar gyfer llwyddiant yn y dyfodol.”
Dywedodd Rainer Sodtke, Cyd-gadeirydd Biodiversa+, nad oedd gwyddoniaeth adfer natur erioed wedi bod mor sefydledig nac yn fwy ymarferol, a bod y briffiau'n troi ymchwil Ewropeaidd, argymhellion polisi a phrofiad ymarferol yn ganllawiau y gall llunwyr polisi eu defnyddio, gan ychwanegu bod gan Aelod-wladwriaethau bellach fynediad at gefnogaeth ymarferol, sy'n seiliedig ar dystiolaeth, ar bwynt hollbwysig yn y broses o gyflwyno'r Rheoliad a dylent ei ddefnyddio.
Mae'r gyfres lawn o wyth briff yn cwmpasu ecosystemau penodol a'r amodau galluogi y mae adferiad yn dibynnu arnynt, o gyflenwi hadau i gyllid, gan gynnig cynllun sy'n seiliedig ar dystiolaeth i Aelod-wladwriaethau ar gyfer gweithredu'r Rheoliad Adfer Natur. Mae Biodiversa+ a'i rwydwaith o 81 o sefydliadau partner ar draws 39 o wledydd yn galw ar Aelod-wladwriaethau ac awdurdodau gweithredu cenedlaethol i ddefnyddio'r briffiau wrth adolygu a chryfhau eu cynlluniau adfer.
Darllenwch y briffiau polisi: https://www.biodiversa.eu/restoration/