Adfer wystrys brodorol yn Aberdaugleddau yn gam pwysig i ddyfodol yr arfordir

Mae Prifysgol Bangor ar y cyd ag Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, Ardal Cadwraeth Forol Arbennig Sir Benfro, a chwmni Tethys Oysters Ltd wedi bod yn gweithio ar broject cyffrous sy’n cael ei ariannu gan Gronfa Adeiladu Capasiti Arfordirol Llywodraeth Cymru a’i oruchwylio gan Gyngor Sir Ynys Môn.

Gyda'n gilydd, rydym yn gweithio i adfer un o'r rhywogaethau mwyaf gwerthfawr yn ecolegol yn y môr o gwmpas Cymru, sef wystrys brodorol.

Mae wystrys brodorol yn fwy na dim ond bwyd crand. Maen nhw’n beirianwyr ecosystemau sy’n ffurfio riffiau cymhleth sy’n cynnal bioamrywiaeth y môr, yn amddiffyn ein harfordiroedd ac yn gwella ansawdd y dŵr. Trwy hidlo mae wystrys yn bwydo. Mae hynny’n ffordd hollol naturiol o lanhau’r dŵr o amgylch yr arfordir trwy gael gwared ar ronynnau a phathogenau ac mae hynny’n fuddiol i fywyd gwyllt ac i bobl sy’n treulio’u amser hamdden yn y môr fel ei gilydd. Mae’r riffiau hyn yn ddalfeydd carbon, maen nhw’n helpu i wasgaru ynni’r tonnau ac maen nhw’n darparu meithrinfeydd i nifer fawr o rywogaethau morol. Yn fyr, mae wystrys yn un o gonglfeini moroedd iach a gwydn.

Ac eto, mae'r rhywogaeth eiconig hon o dan fygythiad. Ar un adeg roedd wystrys yn niferus ac yn arwyddocaol yn ddiwylliannol ledled y Deyrnas Unedig, ond mae stociau gwyllt wedi dirywio gan 95% ers canol y 19eg ganrif a hynny oherwydd gor-ecsbloetio, clefydau, llygredd a gaeafau caled. Heddiw, mae wystrys brodorol wedi'u rhestru fel rhywogaeth y dylid rhoi blaenoriaeth iddi fel rhan o Gynllun Gweithredu Bioamrywiaeth y Deyrnas Unedig, ac mewn sawl ardal, maen nhw wedi diflannu i bob pwrpas.

Dyma pam fod y project hwn mor bwysig. Drwy gynhyrchu 200,000 o wystrys brodorol ifanc er mwyn eu rhyddhau yn Nyfrffordd Aberdaugleddau yn 2027, ein nod yw hybu poblogaethau a chynorthwyo adferiad y rhywogaeth hanfodol hon. Ers 2021, mae Ysgol Gwyddorau Eigion Prifysgol Bangor wedi datblygu'r dechnoleg a'r arbenigedd i gynhyrchu wystrys brodorol mewn modd dibynadwy, gan ddefnyddio stoc magu o Aberdaugleddau a gofalu amdanynt yn ein deorfa ymchwil i bysgod cregyn. Hyd yn hyn, rydym wedi llwyddo i gynhyrchu a rhyddhau tua 250,000 o wystrys ifanc, ac mae arolygon diweddar yn dangos eu bod nhw’n ffynnu.

Nid dim ond mater o achub rhywogaeth yw hyn; mae adfer wystrys brodorol hefyd yn ymwneud ag ailadeiladu ecosystemau, amddiffyn arfordiroedd, a chreu moroedd glanach ac iachach i genedlaethau'r dyfodol. Mae'r project hwn yn alwad i weithredu i bawb sy'n gwerthfawrogi ein hamgylchedd morol. Mae mynd ati i adfer yr wystrys yn fuddsoddiad mewn bioamrywiaeth, yng ngwytnwch yr hinsawdd ac yn nhreftadaeth ddiwylliannol ein cymunedau arfordirol.