Newyddion o’r Ganolfan Dwyieithrwydd

Croeso i’r Ganolfan Ddwyieithrwydd

Mae’r safle ar hyn o bryd yn cael ei hailadeiladu

Wedi’i leoli mewn cymuned ddwyieithog Cymraeg – Saesneg sefydlog yng Ngogledd Cymru Mae’r Ganolfan ymchwil o dan fantais mawr o ran darpariaeth i fynediad hawdd i bobl ddwyieithog ac yn caniatáu crynodiad digynsail o bobol ddwyieithog Cymraeg-Saesneg yn ogystal â chynnig sbardun i mewn i gymunedau dwyieithog eraill.

Mae ymchwil ym maes dwyieithrwydd yn tynnu ar sawl disgyblaeth, gan gynnwys Ieithyddiaeth, Seicoleg, Niwrowyddoniaeth, Addysg, Cymdeithaseg, Economeg, a Gwyddor Wleidyddol. Mae’r blynyddoedd diwethaf wedi gweld ffrwydrad mewn ymchwil yn y maes, o ganlyniad mae ein dealltwriaeth o natur y meddwl dwyieithog unigol, o ddefnydd a datblygiad iaith, yn ogystal ag o’r gymdeithas ddwyieithog, yn gwneud cynnydd cyflym.

Aelodau Bwrdd Gweithredol y Ganolfan

Ffocws Y Ganolfan

Prif ganolbwynt theoretig y Ganolfan ESRC dros Ymchwil i Ddwyieithrwydd yw natur y berthynas rhwng dwy iaith siaradwyr dwyieithog mewn cymunedau dwyieithog. Y prif ganolbwynt ymarferol fydd goblygiadau’r canfyddiadau hyn ar gyfer polisïau a chynlluniau iaith mewn sefyllfaoedd dwyieithog, a sut mae eu gweithredu.

Mae ymchwil ym maes dwyieithrwydd yn tynnu ar sawl disgyblaeth, gan gynnwys dwyieithrwydd, seicoleg, niwrowyddoniaeth, addysg, cymdeithaseg, economeg a gwyddor wleidyddol. Mewn blynyddoedd diweddar gwelwyd ymchwil yn y maes hwn yn blodeuo, ac o ganlyniad i hyn mae ein dealltwriaeth o natur y meddwl dwyieithog unigol, o sut mae iaith yn cael ei defnyddio ac yn datblygu, a hefyd o’r gymuned ddwyieithog yn camu ymlaen yn sylweddol.

Mae astudiaethau niwrowyddonol ac arbrofol newydd wedi datgelu llawer mwy am brosesau’r rhyngweithiadau rhwng ieithoedd person dwyieithog nag a dybiwyd o’r blaen, hyd yn oed pan fydd siaradwr yn defnyddio un iaith yn unig ar y tro. Mae astudiaethau datblygu diweddar wedi pwysleisio effeithiau gwybyddol cadarnhaol medru mwy nag un iaith. Mae gwaith gan ieithyddion yn dangos nad yw defnyddio dwy iaith yn yr un sgwrs yn digwydd ar hap, ond ei fod yn digwydd o fewn cyfyngiadau yr ydym megis dechrau eu deall. Yn olaf, mae ymchwil arsyllol ac ethnograffig bellach yn dechrau cynnig golwg cyfannol ar y defnydd o ddwy iaith a dau lythrennedd wrth ryngweithio yn y cartref a’r ysgol. Mae Canolfan ESRC dros Ymchwil i Ddwyieithrwydd yn fenter unigryw fydd yn ein galluogi i symud ymlaen ym mhob un o’r meysydd hyn trwy gyfuno nifer o wahanol agweddau methodolegol cyffredinol: niwrowyddonol, arbrofol, ac Arsyllol (gweler ein tudalen Ymchwil).

Bydd lleoliad y ganolfan ymchwil newydd o fewn y gymuned ddwyieithog Cymraeg-Saesneg hanesyddol yng Ngogledd Orllewin Cymru yn fanteisiol oherwydd y bydd yn cynnig mynediad hawdd at bobl ddwyieithog ac yn ei gwneud yn bosib canolbwyntio ymdrechion yn fwy nag erioed o’r blaen ar bobl sy’n ddwyieithog mewn Cymraeg a Saesneg yn ogystal â bod yn fan cychwyn i ymchwil i gymunedau dwyieithog eraill.

Mae prif amcanion y Ganolfan fel a ganlyn:

  1. gwella dealltwriaeth o ddwyieithrwydd ledled y byd, mewn perthynas â’r unigolyn a’r gymuned;
  2. gwella gallu’r DU i wneud ymchwil i ddwyieithrwydd trwy ddatblygu ‘labordy egniol’ i astudio dwyieithrwydd ar waith a hwnnw’n llwyfan ar gyfer rhyngweithio rhwng arbenigwyr ar ddwyieithrwydd ac ymchwilwyr llai profiadol;
  3. datblygiadau cysylltiadau cryf i’r ddau gyfeiriad gydag ymarferwyr a gwneuthurwyr polisi sy’n ymwneud â dwyieithrwydd yn y DU, er mwyn canolbwyntio ymchwil a theori ar anghenion y defnyddwyr hynny a sicrhau bod canfyddiadau ymchwil yn cael eu lledaenu;
  4. datblygu cynlluniau cydweithredu newydd rhwng ymchwilwyr i ddwyieithrwydd ym Mhrifysgol Bangor ac arbenigwyr ar ddwyieithrwydd ledled y byd.