Ynglŷn â’r Cwrs Yma
Mae’r cwrs byr hwn yn archwilio sut mae lleoedd nodweddiadol, hanesyddol a chyfoes, yn cludo ystyr, cof a phŵer. Trwy bedwar sesiwn thematig, bydd dysgwyr yn archwilio nodweddion fel mannau awdurdod, dathlu, seilwaith a mynegiant, gan ystyried sut mae pobl wedi siapio, defnyddio, coffáu a herio safleoedd pwysig dros amser.
Gan ddechrau gyda’r llys Cymreig canoloesol fel canolbwynt pŵer princiol a bywyd diwylliannol, bydd y cwrs yn symud ymlaen i goffáu “dod i oed” personol a chymunedol, gan archwilio sut mae trawsnewidiadau bywyd yn cael eu nodi a’u cofio. Bydd dysgwyr hefyd yn ymchwilio sut mae seilwaith dyddiol yn gallu datblygu i fod yn le nodweddiadol diwylliannol, cyn gorffen gyda’r astudiaeth o graffiti ar dir nodweddiadol fel ffurf o gyfathrebu, protest a hunaniaeth.
Trwy’r cwrs, caiff cyfranogwyr eu hannog i feddwl yn feirniadol am ba straeon sy’n cael eu cynrychioli mewn mannau nodweddiadol, sut mae ystyron yn newid dros amser, a sut mae hanes, cof a phrofiad byw yn cydblethu yn yr amgylchedd adeiledig.
Lleoliad
Prif Adeilad Celfeddydau, Prifysgol Bangor, Drama Rehearsal Room
Dyddiadau ac amser
Dyddiadau: 24/02/2026 – 17/03/2026
Amser: 6.00YB – 8.00YP
Wythnos 1
Tirwedd grym y tywysogion: y llys yng Nghymru’r Oesoedd
Dr Euryn Roberts
Hyd 2 awr
Trosolwg ar y Cwrs
Mae'r cwrs byr hwn yn trafod llys canoloesol Cymru (llys tywysogaidd) fel canolfan llywodraethu, grym, diwylliant a bywyd bob dydd yng Nghymru yn yr Oesoedd Canol. Trwy ffynonellau hanesyddol, testunau cyfreithiol, barddoniaeth ac archaeoleg, bydd dysgwyr yn darganfod sut roedd tywysogion Cymru yn teyrnasu, sut roedd eu llysoedd yn gweithredu, a sut beth oedd bywyd i'r rhai a oedd yn byw ac yn gweithio mewn llys. Mae'r cwrs hefyd yn ystyried sut roedd llysoedd Cymru yn cymharu â llysoedd cyfoes Lloegr ac Ewrop.
Mae’r cwrs wedi ei gynllunio i ddysgwyr cymunedol sy'n oedolion, nid oes rhaid meddu ar unrhyw wybodaeth am hanes canoloesol na hanes Cymru.
Deilliannau Dysgu
Erbyn diwedd y cwrs, bydd dysgwyr yn gallu:
- Egluro swyddogaeth y llys yng nghymdeithas Cymru yn yr Oesoedd Canol fel canolfan awdurdod gwleidyddol a llywodraethu.
- Nodi ffigurau pwysig mewn llys tywysogaidd (megis y tywysog, y teulu, y beirdd, y barnwyr a'r swyddogion) a disgrifio eu swyddogaethau.
- Disgrifio bywyd bob dydd mewn llys canoloesol yng Nghymru, gan gynnwys lletygarwch, gwleddoedd, y gyfraith ac arferion diwylliannol.
- Deall pwysigrwydd y gyfraith, barddoniaeth a nawdd wrth gynnal grym y tywysogion a hunaniaeth Gymreig.
- Cymharu llysoedd Cymru gyda llysoedd canoloesol eraill ym Mhrydain ac Ewrop.
- Ymdrin yn feirniadol â thystiolaeth hanesyddol, gan gynnwys codau cyfraith ganoloesol, barddoniaeth ac olion archaeolegol.
Wythnos 2
Nodi dathliadau 'Dod i Oed' – Shaun Evans
Darlithydd: Shaun Evans
Hyd: 2 awr
Trosolwg ar y Cwrs
Mae'r cwrs byr hwn yn edrych ar sut mae cymdeithasau'n nodi digwyddiadau "dod i oed" - megis pen-blwydd yn 18 oed, graddio, newidiadau mawr bywyd, a thrawsnewidiadau diwylliannol - a sut mae'r digwyddiadau hyn yn cael eu cofio, eu coffáu neu eu cadw mewn cof. Gan ddefnyddio enghreifftiau hanesyddol, celf gyfoes a gwaith/safbwynt Shaun Evans, bydd cyfranogwyr yn ystyried pam mae rhai newidiadau bywyd yn cael eu dathlu, eu cofnodi, neu hyd yn oed eu galaru, a sut mae cof, hunaniaeth, a lle yn dylanwadu ar y digwyddiadau hyn.
Mae'r sesiwn yn annog dysgwyr i fyfyrio ar brofiadau personol a chyfunol o ddod i oed, a sut mae'r profiadau hyn yn cael eu mynegi trwy wrthrychau, defodau, henebion ac arferion creadigol.
Deilliannau Dysgu
Erbyn diwedd y cwrs, bydd dysgwyr yn gallu:
- Nodi gwahanol enghreifftiau diwylliannol a hanesyddol o ddathliadau a digwyddiadau “dod i oed”.
- Egluro pam mae cymdeithasau'n dewis coffáu newidiadau bywyd a sut mae'r arferion hyn yn adlewyrchu gwerthoedd, hunaniaeth a pherthyn.
- Cydnabod cyfraniad celf, cofebion a diwylliant materol wrth ddiogelu atgofion o gerrig milltir personol a chymunedol.
- Myfyrio'n feirniadol ar eu profiadau eu hunain neu brofiadau pobl eraill o ddod i oed a sut y gellid cofio neu gynrychioli'r rhain.
- Trafod dulliau cyfoes o goffáu, gan gynnwys ffurfiau dros dro, anffurfiol a digidol.
Wythnos 3
Pan fydd Seilweithiau’n troi’n Dirnodau – Karin Koehler
Darlithydd: Dr Karin Koehler
Hyd: 2 awr
Trosolwg ar y Cwrs
Mae seilweithiau, fel pontydd, ffyrdd, gorsafoedd ynni, argaeau, rheilffyrdd a rhwydweithiau digidol, yn aml wedi eu cynllunio i fod yn ddefnyddiol ac nid yn hardd. Ac eto, dros amser, mae rhai seilweithiau'n cymryd ystyr diwylliannol, cymdeithasol a symbolaidd, gan ddod yn dirnodau sy'n rhan o hunaniaeth, cof a lle. Mae'r cwrs hwn yn trafod sut a pham mae seilwaith yn gallu troi’n dirnodau, a beth mae hyn yn ei ddweud wrthym am gymdeithas, gwerthoedd a bywyd bob dydd.
Deilliannau Dysgu
Erbyn diwedd y cwrs dwy awr hwn, bydd dysgwyr yn gallu:
- Egluro beth mae seilwaith a thirnod yn ei olygu, a sut mae'r cysyniadau hyn yn croestorri.
- Adnabod enghreifftiau o seilweithiau sydd wedi dod yn dirnodau yn lleol, yn genedlaethol neu'n fyd-eang.
- Deall y prosesau cymdeithasol, diwylliannol, hanesyddol a gwleidyddol sy'n cyfrannu at y trawsnewidiad hwn.
- Adfyfyrio'n feirniadol ar sut mae seilwaith yn dylanwadu ar brofiad personol, hunaniaeth gymunedol a chof.
- Trafod gwerthoedd a safbwyntiau sy'n cael eu cynrychioli - neu eu heithrio -pan fydd seilweithiau'n troi’n dirnodau.
Wythnos 4
Ystyr Graffiti ar Dirnodau
Darlithydd: Dr Karen Pollock
2 awr
Trosolwg ar y Cwrs
Mae'r cwrs byr hwn yn trafod graffiti ar dirnodau fel ffurf ar gyfathrebu, protest, hunaniaeth a chofnod hanesyddol. Bydd cyfranogwyr yn trafod pam mae pobl yn marcio lleoedd arwyddocaol, sut mae ystyron yn newid dros amser, a sut mae sefydliadau a chymunedau yn dehongli graffiti yn wahanol. Trwy astudiaethau achos a thrafodaeth, bydd dysgwyr yn ystyried graffiti nid yn unig fel fandaliaeth, ond hefyd fel mynegiant diwylliannol a sylwebaeth gymdeithasol.
Deilliannau Dysgu
Erbyn diwedd y cwrs, bydd y cyfranogwyr yn gallu gwneud y canlynol:
- Adnabod gwahanol fathau o graffiti ar dirnodau a safleoedd hanesyddol.
- Egluro cymhellion cymdeithasol, gwleidyddol a phersonol y tu ôl i graffiti.
- Dadansoddi sut mae cyd-destun (lle, amser, cynulleidfa) yn effeithio ar ystyr graffiti.
- Gwerthuso safbwyntiau gwahanol ar graffiti, gan gynnwys safbwyntiau treftadaeth, safbwyntiau cyfreithiol a safbwyntiau cymunedol.
- Adfyfyrio ynghylch a ddylid cadw, cael gwared â, neu ail-ddehongli graffiti ar dirnodau.
Gwneud Cais
I gofrestru eich diddordeb ar gyfer y cwrs, cliciwch ar y ddolen isod:
Safleoedd Hanesyddol Gogledd Cymru