Arbenigeddau Bangor yn rhoi llawenydd y llais yn ôl i John

Mae arbenigeddau arloesol ym Mhrifysgol Bangor wedi golygu fod gŵr a gollodd y defnydd o’i lais yn dilyn triniaethau canser ddwy flynedd yn ôl, bellach yn gallu cyfathrebu yn ei lais synthetig ei hun.

Yn ail bennod cyfres DRYCH ar S4C nos Sul, 28 Ebrill, ceir hanes cyn-aelod staff y Brifysgol, John Wyn Jones, o Fiwmares, ac ymdrechion’r Uned Technolegau Iaith yng Nghanolfan Bedwyr, Canolfan Gwasanaethau, Technoleg ac Ymchwil Cymraeg Prifysgol Bangor, i greu llais synthetig ar ei gyfer.(O'r chwith) Delyth Prys, John Wyn a'i wraig, Nan. Delwedd: Ffilmiau Twm Twm

Ac yntau wedi ennill bywoliaeth fel llefarydd ar ran y Brifysgol ac yn flaenor yn hoff o gymanfa ganu yn ei gapel lleol, teg fyddai dweud fod y llais wedi bod â safle bwysig ym mywyd proffesiynol a phersonol John. Ac wrth hamddena hefyd, wrth gwrs – yn arbennig wrth ddilyn hynt clwb pêl-droed Everton ei fachgendod yn rhan o gymuned Gymraeg dinas Lerpwl. Pan ddeallodd ef a’i wraig, Nan, fod arbenigeddau’n ymwneud â lleisiau synthetig yn cael eu datblygu gan yr Uned Technolegau Iaith, ychydig lathenni o hen swyddfa John, penderfynodd gysylltu â’r Uned. Roedd y project yn bartneriaeth rhwng y Brifysgol a Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr.

Mae rhaglen ‘Lleisiwr’ yr Uned Technolegau Iaith yn feddalwedd sy’n creu llais synthetig Cymraeg yn seiliedig ar gorpws o seiniau cynhenid i’r iaith. Noddwyd datblygu’r rhaglen gan Llywodraeth Cymru a diben y project yw creu lleisiau synthetig personol i gleifion sydd ar fin colli eu gallu i siarad o ganlyniad i gyflyrau megis Clefyd Niwronau Echddygol a Chanser y Gwddf. Trwy ddefnyddio cyfrifiadur, ffôn neu dabled, mae Lleisiwr yn galluogi cleifion fel John i deipio neges yn eu dewis iaith a chwarae clip sain o’r neges yn eu llais synthetig unigryw hwy.

Mae’r broses wedi’i seilio ar y we, gyda chleifion yn recordio testun sydd wedi’i ddarparu iddynt ar ffurf promptiau ar gyfer pob iaith. Yn achos John, roedd y gallu i recordio’r testun eisoes wedi ei golli ond, gan ddefnyddio clipiau sain o archif y teulu a chyfraniadau gan aelod o’i deulu i raglen Lleisiwr, aeth peirianwyr meddalwedd ac arbenigwyr ieithyddol yr Uned ati i ail-greu ei lais.

Yn ymddangos ar y rhaglen mae Pennaeth yr Uned Technolegau Iaith, Delyth Prys, ynghyd â Phrif Ddatblygwr Meddalwedd yr Uned, Dewi Bryn Jones, a’r Lladmerydd Technoleg a Systemau, Stefano Ghazzali. Wrth drafod rhaglen Lleisiwr a’r gwaith o ddatblygu llais John, meddai Delyth:

“Roedden ni mor falch i allu helpu John Wyn a chleifion eraill sydd wedi colli’r gallu i siarad. Pan gysylltodd Nan gyda ni gyntaf, roedden ni’n meddwl ei bod hi’n rhy hwyr i helpu John, ac mae’n llawer gwell medru recordio claf cyn iddyn nhw golli’u llais. Ond gyda help hen glipiau ac aelod arall o’r teulu, fe wnaethon ni lwyddo i greu llais sydd yn swnio’n eithaf tebyg i John. Rydyn ni’n gobeithio gwneud mwy o ymchwil yn y maes yma i wella’r dechnoleg a helpu mwy ar gleifion Cymraeg eu hiaith.”

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â rhaglen Lleisiwr, ewch i https://lleisiwr.techiaith.cymru/.

Bydd ‘DRYCH: Achub Llais John’ yn cael ei darlledu am 9pm ar 28 Ebrill ar S4C.

Dyddiad cyhoeddi: 24 Ebrill 2019