Canllawiau ar ddefnyddio Deallusrwydd Artiffisial cynhyrchiol yn gyfrifol mewn ymchwil ôl-radd (PGR)
Egwyddorion ar gyfer defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol yn gyfrifol mewn ymchwil ôl-radd
Fel ymchwilydd ôl-radd
Rydych chi'n gyfrifol am gloriannu’n feirniadol wrth ddefnyddio deallusrwydd artiffisial
Mae angen i chi fod yn glir ynglŷn â pham a sut rydych chi'n defnyddio deallusrwydd artiffisial yn eich astudiaethau a'ch ymchwil.
Mae'n rhaid bod yn dryloyw ynglŷn â'ch defnydd o ddeallusrwydd artiffisial.
Oni bai eich bod yn cydnabod y defnydd o ddeallusrwydd artiffisial cynhyrchiol neu unrhyw gyfraniad heblaw eich un chi, tybir mai eich ymchwil a’ch gwaith eich hun yn gyfan gwbl yw'r hyn a gyflwynwch ar gyfer eich rhaglen.
Dylai cyfeirio at ddisgwyliadau’r Brifysgol ar gyfer ymchwil gyfrifol hefyd lywio eich defnydd o ddeallusrwydd artiffisial.
Rhaid i'ch ymchwil lynu wrth safonau moesegol, rheoli data (gan gynnwys diogelu data) a hawliau eiddo deallusol (e.e. hawlfraint a pherchnogaeth). Dylai ymchwil fod yn ddilys, gan osgoi ffugio’ch canlyniadau. Dylai Uniondeb Ymchwil a'n Cod Ymarfer[1] lywio’ch defnydd o ddeallusrwydd artiffisial, gan sicrhau mai eich gwaith eich hun yw eich gwaith, gyda phob ffynhonnell wedi ei chydnabod.
Dylai defnyddio deallusrwydd artiffisial yn eich ymchwil gyd-fynd â'ch cynllun datblygu ymchwilwyr, diwylliant ymchwil eich cymuned academaidd ehangach, a Chytundeb Datblygu Ymchwil Prifysgol Bangor.
Mae ymgymryd â rhaglen ymchwil ôl-radd yn cynnwys mwy na gwneud eich gwaith ymchwil. Mae hefyd yn golygu dod i ddeall eich dewis faes yn well, mireinio'ch sgiliau meddwl beirniadol, ac ymwneud ag aelodau'r gymuned ymchwil. Mae hi’n bwysig deall y gwerthoedd a'r egwyddorion yn ehangach, a defnyddio deallusrwydd artiffisial yn gyfrifol yn unol â'r gwerthoedd hyn.
Cyfyngiadau defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol
- Gall deallusrwydd artiffisial anwybyddu hawliau eiddo deallusol ac yn wir dorri’r hawliau hyn.
- Gall canlyniadau deallusrwydd artiffisial fod yn ffug – gall canlyniadau o'r modelau fod yn anghywir neu'n ddi-synnwyr
- Gall data deallusrwydd artiffisial fod yn ffug – gall deallusrwydd artiffisial gynhyrchu data neu 'rhithweledigaethau' sef gwybodaeth neu dystiolaeth sydd wedi'i dyfeisio ar blatfform deallusrwydd artiffisial i bob diben.
- Mae deallusrwydd artiffisial yn dueddol o fod yn rhagfarnllyd
- Nid yw deallusrwydd artiffisial yn ffynhonnell wybodaeth gynhwysfawr ac efallai y bydd yn hepgor gwybodaeth allweddol
- Mae deallusrwydd artiffisial yn offeryn ac felly mae galluoedd a chymwyseddau'r defnyddiwr yn effeithio arno
Peryglon defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol
Gall defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol mewn ymchwil achosi rhaniadau diwylliannol yn y gymuned ymchwil, gyda llawer o academyddion yn lleisio pryderon ynghylch erydiad meddwl beirniadol, peryglon seiberddiogelwch, ac effeithiau ar gynaliadwyedd amgylcheddol – gyda deallusrwydd artiffisial yn gosod galw cynyddol am ynni yn fyd-eang. Mae llawer o systemau deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol fel Modelau Iaith Mawr (er enghraifft, ChatGPT) yn systemau ffynhonnell agored, sy'n golygu na ellir gwarantu cyfrinachedd data a fewnbynnir.
Fel ymchwilydd ôl-radd, eich cyfrifoldeb chi yw cynnal safon uchel o uniondeb academaidd ac ymchwil a glynu wrth egwyddorion Prifysgol Bangor ar gyfer defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol mewn ymchwil ôl-radd yn gyfrifol. Gallai defnyddio neu gamddefnyddio deallusrwydd artiffisial yn eich gwaith ymchwil ôl-radd arwain at gamymddwyn academaidd neu gamymddwyn mewn gwaith ymchwil.
Tabl 1: Peryglon defnyddio deallusrwydd artiffisial mewn ymchwil ôl-radd, effeithiau posibl a ffyrdd o liniaru
Perygl | Effaith | Mesur Lliniaru |
| Llên-ladrad, Awduraeth Ffug a Chamliwio: cyflwyno gwaith deallusrwydd artiffisial fel eich gwaith eich hun. | Camau disgyblu, gan gynnwys y posibilrwydd o fethu asesiadau neu gael eich diarddel. | Cydnabod deallusrwydd artiffisial yn glir a dilyn y canllawiau ar gyfer defnyddio deallusrwydd artiffisial yn gyfrifol mewn ymchwil. |
| Anghywirdeb a Rhagfarn: Gall modelau deallusrwydd artiffisial gynhyrchu allbynnau cwbl ffug ('rhithweledigaethau') camarweiniol, anghywir neu ragfarnllyd. | Arwain at ragdybiaethau a chasgliadau sydd â thystiolaeth wael iddynt, gan danseilio hygrededd academaidd. Gall rhagfarn yn y modelau atgyfnerthu stereoteipiau. | Defnyddiwch ddeallusrwydd artiffisial fel offeryn yn unig ac nid fel ffynhonnell wybodaeth bendant, na fel modd o gywain gwybodaeth. Cloriannwch yn feirniadol a gwiriwch fod ffynonellau’n ddibynadwy. |
| Torri Dyletswydd Gofal: gall uwchlwytho data sensitif neu heb ei gyhoeddi i fodel deallusrwydd artiffisial dorri rheolau diogelu data a thorri safonau moesegol neu ddeddfwriaeth genedlaethol (e.e. Deddf Rheoli Allforio). | Achosion posib o dorri data neu ddeddfwriaeth, torri rheolau moesegol, colli cyllid ac enw da. Mewn achosion eithafol (Deddfau Buddsoddi Diogelwch Cenedlaethol a Rheoli Allforio) gallai arwain at erlyniad a charchar. | Peidiwch ag uwchlwytho data heb ei gyhoeddi na data sensitif i offer deallusrwydd artiffisial ffynhonnell agored, oni bai eu bod wedi'u cymeradwyo gan Wasanaethau Digidol Prifysgol Bangor ac yn ddiogel. |
| Diffyg Tryloywder ac Eglurder: nid yw hi bob amser yn glir o ble mae data deallusrwydd artiffisial wedi dod | Mae hyn yn cyfyngu ar eich gallu i lynu wrth egwyddorion ymchwil agored ac atgynhyrchedd. | Dogfennwch eich defnydd o offer deallusrwydd artiffisial bob amser ac ategu'r broses gyda'ch dadansoddiad beirniadol eich hun. |
| Gorddibyniaeth ar Offer Deallusrwydd Artiffisial: gall dibynnu ar ddeallusrwydd artiffisial i gynhyrchu syniadau, cywain gwybodaeth a dadansoddi data gyfyngu ar ddatblygiad eich sgiliau meddwl beirniadol eich hun. | Mae hyn yn arwain at ddiffyg arloesedd, gwreiddioldeb, trylwyredd a datblygiad ymchwilwyr annibynnol. | Defnyddiwch ddeallusrwydd artiffisial fel rhywbeth i’ch cefnogi ond byddwch yn ofalus gan sicrhau eich bod yn dal i ymwneud yn drylwyr â'ch pwnc a'ch ymchwil |
Defnyddio Deallusrwydd Artiffisial Cynhyrchiol yn ddoeth
- Ymgyfarwyddwch ag offer deallusrwydd artiffisial a'r hyn y mae'r Brifysgol yn ei gynnig o ran deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol.
- Cynhwyswch eich goruchwyliwr ôl-radd yn eich gwaith a'ch bwriad i ddefnyddio deallusrwydd artiffisial.
- Ystyriwch a yw pecynnau meddalwedd rydych chi'n eu defnyddio yn cynnwys deallusrwydd artiffisial yn y feddalwedd (e.e. mae Copilot wedi ei ymgorffori i gynhyrchion Microsoft).
- Darllenwch bolisïau perthnasol y Brifysgol, er enghraifft, Uniondeb Ymchwil; Canllawiau ar gyfer Defnydd Cyfrifol o Ddeallusrwydd Artiffisial mewn ymchwil: cyhoeddi ac adolygu; ac Ymchwil Ddibynadwy.
- Ar gyfer gwaith a asesir yn ffurfiol, cyfeiriwch at Meddalwedd Artiffisial ac Uniondeb Academaidd: canllaw byr i fyfyrwyr yma cyn defnyddio deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol wrth gynhyrchu neu gyflwyno gwaith a asesir yn ffurfiol.
- Gwerthuswch yr holl allbynnau deallusrwydd artiffisial. Aseswch a meddyliwch yn feirniadol bob amser wrth ddefnyddio deallusrwydd artiffisial yn eich gwaith – mae'n offeryn. Chi sy'n gyfrifol am ddefnyddio unrhyw beth a gynhyrchir gan ddeallusrwydd artiffisial, ac nid yw'n ddigon nodi’r model deallusrwydd artiffisial fel adnodd pendant fel y byddech chi'n nodi cyhoeddiad sydd wedi'i adolygu gan gymheiriaid.
- Ystyriwch y cymeradwyaethau moesegol a allai fod yn berthnasol wrth ymgorffori deallusrwydd artiffisial yn eich dulliau a'ch dyluniad ymchwil.
- Gwnewch yn siŵr bod gennych chi gynllun rheoli data cadarn a'ch bod yn ymwybodol o unrhyw beryglon sy'n gysylltiedig â defnyddio deallusrwydd artiffisial o ran cyfrinachedd data.
- Cadwch gofnodion o ddefnydd deallusrwydd artiffisial bob amser gan gydnabod ble a sut y cafodd ei ddefnyddio yn eich gwaith.
Mwy o ganllawiau a sut i gyfeirio at y defnydd o Ddeallusrwydd Artiffisial Cynhyrchiol ar gyfer ymchwil ôl-radd[2]
Datblygu cronfa o ymatebion / pethau i’ch atgoffa
Sut i gyfeirio at allbynnau deallusrwydd artiffisial cynhyrchiol
Sut i gyfeirio at y defnydd o ddeallusrwydd artiffisial cynhyrchiol fel offeryn
Sut i gyfeirio at y defnydd o ddeallusrwydd artiffisial cynhyrchiol fel offeryn prawfddarllen
Sut i gyfeirio at ddefnydd arall o ddeallusrwydd artiffisial cynhyrchiol