Ymchwil hanesyddol ym maes cerddoriaeth gysegredig

Organau Cynnar ym Mhrydain: Project yr Organ Seisnig Gynnar

Ar hyn o bryd, ail-greu dwy organ gynnar Seisnig o’r 16eg ganrif, sef organ Wingfield (2001) ac organ Wetheringsett (2002), yw prif ganlyniad Project yr Organ Seisnig Gynnar (POSG). Mae’r organau gwreiddiol yn mynd yn ôl i tua 1530, a cheir manylion amdanynt yn earlyorgans.org.uk.

Bu John Harper (cyfarwyddwr, CRACG) a Dominic Gwynn (cymrawd ymchwil er anrhydedd, CRACG) yn chwaraewyr allweddol yn y POSG – Harper yn gadeirydd a chyfarwyddwr ymchwil ar y project, a Gwynn yn adeiladwr organau yn arwain yr ymchwiliad a’r gwaith adeiladu ar ddau offeryn sydd wedi’u hail-greu gan gwmni Goetze and Gwynn.

Trwy gyfres o breswyliadau, gweithdai a dwy gynhadledd o bwys, mae’r gwaith ail-greu wedi esgor ar gyfres o ailwerthusiadau ar nodweddion yr organ Seisnig gynnar a’i defnydd mewn litwrgi, ac ar y traw a’r ymarfer corawl a geid yn yr 16eg ganrif. Mae rhai o ganlyniadau ymarferol yr ymchwiliadau hyn i’w clywed ar y recordiadau a wnaethpwyd wrth i Magnus Williamson a Chôr Goleg Gonville a Caius, Caergrawnt, ddefnyddio organau Wingfield and Wetheringsett organs, dan gyfarwyddyd Geoffrey Webber (OXCD 101).

Ym Mai 2005, trosglwyddwyd perchnogaeth a rheolaeth yr organau i Goleg Brenhinol yr Organyddion, y mae ei wefan hefyd yn cynnwys manylion am yr offerynnau.

Organau Cynnar ym Mhrydain: mentrau ac ymchwil cyfredol ac arfaethedig

Gan ymestyn o POSG, bydd CRACG yn ceisio cydlynu a hyrwyddo mentrau ac ymchwil sy’n gyfredol yn y maes.

Mae dichonolrwydd ail-greu offerynnau wrthi’n cael ei gloriannu, y  enwedig yn achos rhai y ceir o hyd dystiolaeth archaeolegol neu archifol arwyddocaol sylweddol ohonynt – e.e. Old Radnor (cyn 1540, di-enw), St Edmund, Caersallog (1567, Chappington), Coleg Magdalen, Rhydychen (c. 1630, Dallam), Castell y Waun (1632, Burward).

Ers mwy na degawd, mae John Harper wrthi’n gweithio ar y berthynas rhwng organau, corau a litwrgi ym Mhrydain yn ystod y cyfnod 1480-1680, a bydd yn cyd-gasglu ffrwyth y gwaith hwn mewn llyfr, Sacred Pipes and Voices, sydd i’w gwblhau tua dechrau 2009.

Yn ogystal â gweithio fel adeiladwr ac adferwr organau yn ôl egwyddorion hanesyddol, mae Dominic Gwynn eisoes wedi cyhoeddi ffrwyth ymchwil sylweddol, ac mae wrthi’n cwblhau astudiaeth ar hanes adeiladu organau ym Mhrydain hyd at ganol y 18fed ganrif. Mae hon yn seiliedig ar archwiliad eang ar organau Prydeinig sydd wedi goroesi (a hynny’n aml yn gofyn am ddatrys newidiadau diweddarach, neu ddehongli darnau bach yn unig) ac ymchwil archifol (yn cynnwys cofnodion sefydliadol, rhestri cynnwys ac ewyllysiau).

Ar ben Harper a Gwynn, ceir rhwydwaith anffurfiol o ysgolheigion sydd wedi ymffurfio trwy POSG. Mae’r rhain yn cynnwys Andrew Johnstone (Coleg y Drindod, Dulyn), David Smith (Prifysgol Aberdeen), Geoffrey Webber (Coleg Gonville a Caius, Caergrawnt), a Magnus Williamson (Prifysgol Newcastle). Byddwn yn nodi mwy o fanylion yma ynglŷn â mentrau ymchwil fel y bydd rhaglen y project yn datblygu.

Litwrgi ganoloesol ddiweddar a modern cynnar: datblygiad arfaethedig adnoddau ar-lein

Mae testunau clasurol yr Use of Sarum, a baratowyd tua diwedd y 19eg a dechrau’r 20fed ganrif, wedi gwasanaethu ysgolheigion a myfyrwyr yn dda iawn, i’r fath raddau nes gwyrdroi lle Defnydd rhanbarthol yng nghyd-destun ehangach Defod Ladin y Gorllewin. Gan fod adnoddau megis Early English Books Online ar gael, bu modd i fyfyrwyr gael mynediad uniongyrchol at destunau printiedig gwreiddiol. Mae hyn yn awgrymu posibiliadau eraill: darparu argraffiad chwiliadwy, ar-lein o Use of Sarum Frere a darparu grŵp dethol o ffynonellau o lawysgrifau litwrgaidd.

Erbyn hyn, mae llyfr John Harper Forms and Orders of Western Liturgy (1991) mewn print ers mwy na 15 mlynedd. Er i hwn brofi’n arf bwysig i anarbenigwyr yn y maes (yn ysgolheigion ac yn fyfyrwyr fel ei gilydd), mae’r cynnydd sydd wedi digwydd ym maes cyhoeddi electronig yn rhoi cyfle ar gyfer datblygu adnodd sy’n llawer mwy ymatebol a rhyngweithiol. Caiff Forms and Orders ei ddiwygio, ac archwilir y posibilrwydd o’i gyhoeddi ar ffurf ryngweithiol ar-lein fel y bo’r cyllid yn caniatáu.

Litwrgi ganoloesol ddiweddar a modern cynnar: astudiaethau eraill sydd ar y gweill

John Harper                

  • The Use of Sarum: y berthynas rhwng defod, seremoni a defosiynau cyhoeddus a gosodiad yr Eglwys Gadeiriol newydd.
  • Datrys defodau Lladin canoloesol Lloegr o agenda’r Uchel Eglwysig ar ddiwedd y 19eg a dechrau’r 20fed ganrif.
  • Y Dwyrain a’r Gorllewin yn CurlewRiver Benjamin Britten: drama Japaneaidd Noh, drama litwrgaidd ganoloesol ac emynau plaengan y Gorllewin

Ymchwil hanesyddol arall a chyhoeddiadau

Richard Armitage (PhD ar y gweill)

Parish church music in the diocese of Gloucester, c.1700-1900, with particular reference to gallery music

Dyma ysgolheigion eraill ym Mangor y mae eu gwaith yn cynnwys ymchwil a chyhoeddiadau ym maes astudiaethau cerddoriaeth gysegredig

  • Dr Sally Harper
  • Dr Christian Leitmeir (proffil)
  • Professor Thomas Schmidt-Beste
  • Professor Bruce Wood (proffil)