Themâu Ymchwil: Gwyddorau Dynol

Astudiaethau Achos

Arddangos yr ystod o astudiaethau achos effaith a gyflwynwyd gan Goleg Gwyddorau Dynol, Prifysgol Bangor.

Themâu Ymchwil

Mae ein hymchwil yn hynod ryngddisgyblaethol ac yn nodedig am ei heffaith ar bolisi, darpariaeth gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol ac ymarfer clinigol.  Mae ymchwilwyr yn y Coleg Gwyddorau Dynol yn gwneud cyfraniadau sylweddol i'n dealltwriaeth o fecanweithiau sylfaenol salwch seicolegol a chorfforol ar draws y rhychwant oes, ac at ddatblygu a gwerthuso ymyriadau ar lefel unigolion, gwasanaethau iechyd a chymunedau ym maes iechyd y cyhoedd. Mae ein prif themâu yn cynnwys: 

  • Salwch, adferiad ac adsefydlu
  • Niwrowyddoniaeth wybyddol, a sut mae'r ymennydd yn rheoli ymddygiad
  • Gweithgaredd, ymarfer corff a pherfformiad ar draws y rhychwant oes
  • Defnydd gwasanaeth, ymyriadau a gwerthuso
  • Ffordd o fyw, creadigrwydd, technoleg a phrynwriaeth
  • Addysgu, arweinyddiaeth, dysgu gydol oes a dwyieithrwydd

Mae ymchwil y Coleg Gwyddorau Dynol yn cwmpasu'r ystod o ymdrechion ymchwil i wella iechyd a lles. Mae ei gryfderau yn cynnwys datblygu cyffuriau oncolegol a therapiwteg foleciwlaidd, y ffisioleg afiechydon cardiofasgwlar a chyhyrysgerbydol, niwrowyddoniaeth anhwylderau datblygiadol a chymdeithasol gan gynnwys awtistiaeth a dyslecsia, yn ogystal ag iechyd a pherfformiad pobl mewn amgylcheddau eithafol. Mae gwaith cyflenwol i fynd i'r afael â heriau iechyd a gwella bywydau pobl yn cynnwys adsefydlu yn dilyn anaf i’r ymennydd ac anafiadau/anhwylderau i aelodau, ymyriadau arloesol yn seiliedig ar y celfyddydau creadigol, rhaglenni i ofal ac ymyriadau ar-lein ar gyfer gofalwyr anffurfiol, ymyriadau addysgol cynnar yng Nghymru, y Deyrnas Unedig a gwledydd incwm canolig is. Mae meysydd rhagoriaeth eraill yn cynnwys economeg iechyd a fferyllol. Yn sail i'r gwaith hwn mae rhagoriaeth bellach wrth werthuso ymyriadau cymhleth, datblygu gwasanaethau, niwrowyddoniaeth wybyddol, dwyieithrwydd a newid ymddygiad yn ogystal â datblygu cyffuriau oncolegol a therapiwteg foleciwlaidd.

Yn REF 2014, barnwyd bod 82% o bapurau ymchwil yr Ysgol Seicoleg gyda'r gorau yn y byd neu'n rhagorol yn rhyngwladol; barnwyd bod 73% o'u hachosion effaith gyda'r gorau yn y byd a 27% yn rhagorol yn rhyngwladol. Ym mhapurau ymchwil yr Ysgol Iechyd, barnwyd bod 40% o'r cynhyrchion gyda'r gorau yn y byd, a 52% yn rhagorol yn rhyngwladol, a barnwyd bod 100% o'u hachosion effaith gyda'r gorau yn y byd neu'n rhagorol yn rhyngwladol. Yn olaf, barnwyd bod 80% o bapurau'r Ysgol Gwyddorau Chwaraeon, Iechyd ac Ymarfer naill ai gyda'r gorau yn y byd neu'n rhagorol yn rhyngwladol (24% and 56%), a barnwyd bod 67% o'u hachosion effaith gyda'r gorau yn y byd a 33% yn rhagorol yn rhyngwladol. Gosodwyd yr Ysgol Gwyddorau Chwaraeon, Iechyd ac Ymarfer (ar y cyd â Phrifysgol Fetropolitan Caerdydd) yn 7fed yn y DU am ansawdd ymchwil a phŵer ymchwil (sy'n cymryd i ystyriaeth faint yn ogystal ag ansawdd ymchwil) yn y sector Gwyddorau Chwaraeon (Times Higher Education, Rhagfyr 2014).

Uchafbwyntiau Ymchwil


Dysgu ysgrifennu gyda braich brosthetig
Gwella prostheses plant, ac adsefydlu anafiadau nerfau perifferol, gan ddefnyddio gwyddor symud

- Ken Valyear [Prif Ymchwilydd], Simon Watt (Prifysgol Bangor) ac Ambionics (Prif Swyddog Gweithredol a sylfaenydd, Ben Ryan).

Mae Valyear a Watt wedi ennill grant Isadeiledd Gwella Cystadleurwydd Sêr Cymru i ddatblygu prosthesisau breichiau i blant ifanc sy'n gweithio'n well ac sy'n haws eu defnyddio, ac i ddeall yn well ganlyniadau byd go iawn anaf nerf perifferol i'r llaw, a newidiadau cysylltiedig i'r ymennydd. Mae Valyear a Watt yn cyfuno eu harbenigedd mewn gwyddor symud gyda datblygwr menter gymdeithasol o brosthesisau breichiau arloesol unigol i blant ifanc (www.ambionics.co.uk). Mae'r gwaith yn mynd i'r afael â 'rhwystr' mawr yn benodol wrth ddatblygu prosthesisau i blant, sef diffyg gwybodaeth am symudiadau naturiol, dwylo a prosthesis bob dydd - yn hytrach na chyfyngiadau nodweddiadol astudiaethau labordy. Amcan pwysig fydd nodi'r egwyddorion synhwyraidd-weithredol sylfaenol sy'n gwneud prosthesisau yn reddfol i blant, a defnyddio'r egwyddorion hyn i ddatblygu gwell partneriaeth prosthesisau ag Ambionics a'u defnyddwyr yn y Deyrnas Unedig. Yna bydd dyluniadau newydd yn cael eu gwerthuso o ran defnydd yn y byd go iawn, yn y Deyrnas Unedig a thramor.

Darllen Mwy


Synthesis o DNA
Sefydlogrwydd ac atgyweirio DNA

- Dr Chris Staples

Rhaid i bob cell ddyblygu eu DNA cyn ei rannu, trwy'r hyn sy'n broses ansicr - yn wir, gall camgymeriadau wrth ddyblygu DNA arwain at newidiadau genomig ac, yn y pen draw, canser. Mae camgymeriadau o'r fath yn codi yn ystod straen dyblygu, a ddiffinnir fel unrhyw straen cellog a all rwystro ffurfio DNA sydd newydd ei ddyblygu. Mewn gwirionedd, mae llawer o gemotherapïau'n gweithredu trwy achosi straen dyblygu ac ysgogi tocsisedd mewn celloedd canser. Felly, gall mecanweithiau cellog i ddelio â straen dyblygu weithredu i atal canser, ond yn baradocsaidd, gallant helpu celloedd canser sefydledig i oroesi triniaeth, gan arwain at ganlyniadau gwael i gleifion.

Un o'r ffyrdd y mae dyblygu'n osgoi straen yw gwrthdroi cyfeiriad, ac wrth wneud hynny maent yn creu strwythur 4-ffordd a gaiff ei gymharu'n aml â throed iâr. Mae hyn yn creu diwedd DNA newydd sy'n agored i gael ei ddinistrio gan brotein sy'n treulio DNA o'r enw MRE11. Yma, mae proteinau sy'n gweithredu i atgyweirio DNA sydd wedi torri - fel ataliwr y tiwmor BRCA2 - hefyd yn gweithredu i amddiffyn y DNA sydd newydd ei ffurfio rhag MRE11.

Rydym wedi nodi protein newydd o'r enw MRNIP, sy'n rhwymo wrth MRE11 ac yn atal ei allu i dreulio DNA o ddiwedd yr edefyn. Pan wnaethom dynnu’r genyn Mrnip o genom celloedd canser gan ddefnyddio technoleg newydd o’r enw CRISPR, gwelsom fod y celloedd yn sensitif i gemotherapïau lluosog a bod ganddynt lefelau uwch o ddifrod DNA ynghyd â diraddiad uwch o DNA sydd newydd ei ffurfio. Fe wnaeth atal MRE11 wyrdroi'r effaith hon yn gemegol, gan ddweud wrthym fod swyddogaethau MRNIP fel BRCA2 i amddiffyn edeifion DNA ffyrc wedi'u gwrthdroi. Rydym nawr yn cychwyn ar broject a ariennir gan UKRI i fapio sut mae MRNIP yn rhwymo wrth MRE11 gan ddefnyddio microsgopeg cryo-electron, ac i bennu pwysigrwydd colli MRNIP mewn amrywiol fodelau canser. Mae ein canfyddiadau yn datgelu genyn newydd cyffrous, y dylid ystyried ei statws wrth broffilio meddygaeth bersonol cleifion canser yn y dyfodol.

Darllen Mwy

Grwpiau Ymchwil: Gwyddorau Meddygol a Gofal Iechyd

Ein cenhadaeth yw gwneud ymchwil o’r ansawdd uchaf, a gaiff effaith yn y DU ac yn rhyngwladol; a chyfrannu at welliannau ym maes iechyd a gofal iechyd. Mae'r Ysgol yn cynnal Sefydliad Ymchwil Iechyd a Meddygol Bangor (BIHMR) sy'n cynnwys 6 grŵp ymchwil allweddol:

Grwpiau Ymchwil: Seicoleg

Mae'r Ysgol Seicoleg ym Mangor yn ganolfan ymchwil o fri byd-eang sydd wedi'i hadeiladu o amgylch dau brif ddull. Y cyntaf yw ymchwil arloesol mewn technegau a defnyddiau niwrowyddoniaeth wybyddol lle rydym yn ceisio deall mecanweithiau ymennydd sy'n sail i ymddygiad arferol a dryslyd. Yr ail yw defnyddio ymyriadau i hyrwyddo lles meddyliol mewn plant ac oedolion. Mae peth o'n hymchwil bwysicaf o ran effaith gymdeithasol yn edrych ar ymyriadau systematig ar gyfer gwella bywydau plant, trwy dargedu ymddygiad rhieni, athrawon a chyfoedion. Thema graidd yw cyflwyno'r ymyriadau hyn ar raddfa fawr. Mae ein hymchwil wedi'i rhannu'n bedwar prif grŵp, a nodir isod. Mae gan ymchwilwyr ryddid i archwilio'r pynciau sydd o bwys iddyn nhw, a llawer o gyfleoedd i rannu eu harbenigedd, ac felly mae yna lawer o gydweithredu a rhyngweithio rhwng grwpiau.

Grwpiau Ymchwil: Gwyddorau Chwaraeon, Iechyd ac Ymarfer

Trefnir ymchwil o fewn tri grŵp.

It looks like you’re visiting from outside the UK, would you like to be redirected to the international page?