Module CXC-3033:
Datblygiad yr Iaith

Module Facts

Run by School of Welsh and Celtic Studies

20 Credits or 10 ECTS Credits

Semester 2

Organiser: Prof Peredur Lynch

Overall aims and purpose

Bydd y modiwl hwn yn olrhain amryfal agweddau ar hanes y Gymraeg o’i chyfnodau cynharaf hyd at ymgyrchoedd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn ystod ail hanner yr 20g. Cyflwynir y myfyrwyr i’r ymchwil diweddaraf sy’n ymwneud â datblygiad y Gymraeg yn y cyfnod ôl-Rufeinig a;i pherthynas â’r ieithoedd Celtaidd; trafodir hefyd y ffynonellau cynharaf sy’n tystio i fodolaeth yr iaith. Cynigir arolwg o’r berthynas rhwng tafodieithoedd y Gymraeg a’i chyweiriau ysgrifenedig, ac anelir hefyd at amlinellu’r grymoedd cymdeithasol, gwleidyddol ac economaidd a bennodd hynt y Gymraeg, yn enwedig o’r 16g hyd at y presennol.

Course content

Bydd tair rhan i'r cwrs:

Rhan I Yn y rhan gyntaf edrychir ar hanes cynnar y Gymraeg gan roi sylw penodol i'r materion a ganlyn: 1. Y Celtiaid a'r Ieithoedd Celtaidd; 2. Y Frythoneg a'r Gymraeg; 3. Ffynonellau cynharaf yr iaith.

Rhan II Yn yr ail ran cynigir arolwg o'r berthynas rhwng cyweiriau llafar a llenyddol yr iaith, gan roi sylw penodol i'r materion a ganlyn: 1. Tafodieithoedd y Gymraeg; 2. memrwn, argraffwasg ac orgraff: datblygiad yr iaith lenyddol; 3. John Morris-Jones a Jônsi: cyweiriau'r Gymraeg yn y byd modern.

Rhan III Yn y drydedd ran archwilir cyd-destun cymdeithasol a gwleidyddol yr iaith, gan roi sylw penodol i'r materion a ganlyn: 1. Y Tuduriaid: achubwyr iaith? 2. Y Gymraeg a'r Chwyldro Diwydiannol; 3. Yr 20g.: Canrif Colli ac Adfer Iaith.

Bydd y modiwl hwn yn olrhain amryfal agweddau ar hanes y Gymraeg o’i chyfnodau cynharaf hyd at ymgyrchoedd Cymdeithas yr Iaith Gymraeg yn ystod ail hanner yr 20g. Cyflwynir y myfyrwyr i’r ymchwil diweddaraf sy’n ymwneud â datblygiad y Gymraeg yn y cyfnod ôl-Rufeinig a;i pherthynas â’r ieithoedd Celtaidd; trafodir hefyd y ffynonellau cynharaf sy’n tystio i fodolaeth yr iaith. Cynigir arolwg o’r berthynas rhwng tafodieithoedd y Gymraeg a’i chyweiriau ysgrifenedig, ac anelir hefyd at amlinellu’r grymoedd cymdeithasol, gwleidyddol ac economaidd a bennodd hynt y Gymraeg, yn enwedig o’r 16g hyd at y presennol.

Assessment Criteria

threshold

D- i D+

Dangos cynefindra â rhai o'r prif agweddau ar hanes y Gymraeg a gyflwynir yn y modiwl hwn. Dangos gallu i gloriannu ffynonellau cynradd ac eilaidd perthnasol i'r maes. Dangos gallu i ymateb i farn ac i fynegi barn bersonol. Dangos gallu i grynhoi syniadau a dadleuon pobl eraill.

good

B- i B+

Dangos cynefindra â nifer dda o'r o'r prif agweddau ar hanes y Gymraeg a gyflwynir yn y modiwl hwn. Dangos gallu i gloriannu ffynonellau cynradd ac eilaidd perthnasol i'r maes yn ddeallus ac yn gytbwys a'u defnyddio'n bwrpasol. Dangos gallu i ymateb i farn, i fynegi barn bersonol gytbwys, ac i gyflwyno a datblygu dadl, yn glir ac yn rhesymegol. Dangos gallu i grynhoi syniadau a dadleuon pobl eraill yn deg ac yn gytbwys.

excellent

A- i A*

Dangos meistrolaeth ar rychwant eang o'r prif agweddau ar hanes y Gymraeg a gyflwynir yn y modiwl hwn. Dangos gallu datblygedig i gloriannu ffynonellau cynradd ac eilaidd perthnasol i'r maes yn dreiddgar ac yn gytbwys a'u defnyddio'n bwrpasol. Dangos gallu datblygedig i ymateb i farn, i fynegi barn bersonol aeddfed ac annibynnol, ac i gyflwyno a datblygu dadl estynedig, yn glir, yn rhesymegol ac yn gydlynus. Dangos gallu datblygedig i grynhoi syniadau a dadleuon pobl eraill yn deg ac yn gytbwys.

Learning outcomes

  1. Arddangos gwybodaeth o'r ffactorau sy'n dylanwadu ar y Gymraeg heddiw.

  2. Dadansoddi'n feirniadol gyd-destun cymdeithasol hanes y Gymraeg.

  3. Dadansoddi'r berthynas rhwng y llafar a'r llenyddol yn hanes y Gymraeg.

  4. Arddangos gwybodaeth am dafodieithoedd y Gymraeg.

  5. Trafod rhai o'r prif gyfnewidiadau a barodd i'r Frythoneg esgor ar y Gymraeg.

  6. Lleoli'r Gymraeg oddi mewn i'r teulu ieithyddol Celtaidd.

  7. Deall yn fanwl yr amrywiol ffactorau a ddylanwadodd ar ddatblygiad y Gymraeg.

  8. Meddu ar drawsolwg gynhwysfawr o hynt y Gymraeg ar hyd y canrifoedd.

Assessment Methods

Teaching and Learning Strategy

Hours
Seminar

Seminarau: dwy awr yr wythnos yn ystod wythnosau 1-8

16
Lecture

Darlithoedd: dwy awr yr wythnos am gyfnod o 12 wythnos

24
 

Cyflwyniadau: dwy awr yr wythnos yn ystod wythnosau 9-12

8
Private study

Astudiaeth bersonol

152

Transferable skills

  • Literacy - Proficiency in reading and writing through a variety of media
  • Computer Literacy - Proficiency in using a varied range of computer software
  • Self-Management - Able to work unsupervised in an efficient, punctual and structured manner. To examine the outcomes of tasks and events, and judge levels of quality and importance
  • Exploring - Able to investigate, research and consider alternatives
  • Information retrieval - Able to access different and multiple sources of information
  • Inter-personal - Able to question, actively listen, examine given answers and interact sensitevely with others
  • Critical analysis & Problem Solving - Able to deconstruct and analyse problems or complex situations. To find solutions to problems through analyses and exploration of all possibilities using appropriate methods, rescources and creativity.
  • Presentation - Able to clearly present information and explanations to an audience. Through the written or oral mode of communication accurately and concisely.
  • Argument - Able to put forward, debate and justify an opinion or a course of action, with an individual or in a wider group setting

Resources

Resource implications for students

Mae'r deunyddiau hyn ar gael i fyfyrwyr yn llyfrgell Prifysgol Bangor.

Reading list

Llyfryddiaith Graidd

John Aitchison a Harold Carter, Spreading the Word: The Welsh Language 2001 (2004).

Martin J. Ball, The Use of Welsh (1988).

John Davies, et al. (goln.), Gwyddoniadur Cymru yr Academi Gymreig (2008), 227–33, 829–30.

Hywel Teifi Edwards, Gŵyl Gwalia (1980).

Kenneth H. Jackson, Language and History in Early Britain (1953).

Kenneth H. Jackson, ‘The Dawn of the Welsh Language’, yn A. J. Roderick (gol.), Wales Through the Ages, volume I (1959), 34–41.

Geraint H. Jenkins (gol.), Y Gymraeg yn ei Disgleirdeb: Yr Iaith Gymraeg cyn y Chwyldro Diwydiannol (1997).

Geraint H. Jenkins (gol.), Iaith Carreg fy Aelwyd: Iaith a Chymuned yn y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg (1998).

Geraint H. Jenkins (gol.), Gwnewch Bopeth yn Gymraeg: Yr Iaith Gymraeg a’i Pheuoedd 1801–1911 (1999).

Geraint H. Jenkins a Mari A. Williams, ‘Eu Hiaith a Gadwant?’: Y Gymraeg yn yr Ugeinfed Ganrif (2000).

Robert Owen Jones, Hir Oes i’r Iaith: Agweddau ar Hanes y Gymraeg a’r Gymdeithas (1996).

Henry Lewis, Datblygiad yr Iaith Gymraeg (1931; adargraffiad 1983). Peter Wynn Thomas, Gramadeg y Gymraeg (1996).

Beth Thomas a Peter Wynn Thomas, Cymraeg, Cymrâg, Cymrêg: Cyflwyno’r Tafodieithoedd (1989).

Alan R. Thomas, The Linguistic Geography of Wales (1973).

D. A. Thorne, Cyflwniad i Astudio’r Iaith Gymraeg (1985).

T. Arwyn Watkins, Ieithyddiaeth (1961).

Courses including this module

Optional in courses: